तुम्ही बोललेले संधी
The sandhi you have been saying

पाठ १-१० मध्ये तुम्ही पाहुण्याचे स्वागत केले होते. पाठ ६-१७ मध्ये गणेश आले होते, पाठ ५-०६ मध्ये सूर्य उगवला होता आणि पाठ ६-१९ मध्ये कवी आणि कविता यांची ओळख झाली होती. या सगळ्या शब्दांत एक जोड लपलेला होता, आणि तो सोडवण्याचे नियम आता तुमच्याकडे आहेत. आजचा पाठ म्हणजे नुसती उजळणी — नवा नियम एकही नाही.

You welcomed a guest with स्वागत back in पाठ १-१०, met गणेश in पाठ ६-१७, watched the सूर्य in पाठ ५-०६ and talked about poetry in पाठ ६-१९. Each of those words had a join hidden inside it, and you said them all perfectly well without knowing. Now you have the five rules that explain them. This lesson is pure उजळणी, revision — no new rule at all, just six familiar words pulled apart and put back together, one for each rule of this level.

सोडवताना पहिली पायरी नेहमी एकच — जोड कुठे झाला ते शोधा. शब्दाच्या मधोमध जिथे दीर्घ स्वर, ए, ओ, य्, व् किंवा अनपेक्षित व्यंजन दिसते, तिथेच जोड आहे. जागा सापडली की नियम आपोआप सापडतो.

The first move is always the same: find the seam. Somewhere in the middle of the word there is a long vowel, or an ए or ओ, or a य् or व्, or a consonant that has no business being there — that is where two words were welded. Locate the seam and the rule practically names itself.

ए दिसला की मागे इ किंवा ई होता असे समजा; ओ दिसला की उ किंवा ऊ होता. य् दिसला की तिथे इ होता आणि व् दिसला की उ होता. म्हणजे जोडाच्या जागचा वर्ण मागच्या स्वराची पावतीच असते.

Read the fingerprints backwards. An ए means there was an इ or ई; an ओ means उ or ऊ; a य् means इ; a व् means उ. The letter at the seam is a receipt for the vowel that was standing there before the join, which is why you can undo a sandhi you have never been taught to undo.

या दोन्ही नियमांचे मूळ पाठ ८-०१ मधल्या तक्त्यात आहे. कठोर वर्णापुढे मृदु वर्ण आला की तो कठोर वर्णही मृदु होतो, आणि पुढे अनुनासिक आले की तो त्याच वर्गाचा अनुनासिक होतो. शेजारच्या वर्णासारखे होणे — एवढाच सगळा नियम आहे.

Both of these go back to the grid of पाठ ८-०१. A voiceless stop standing next to a voiced sound becomes voiced; standing next to a nasal it becomes the nasal of its own row — क् turns into ङ् in वाङ्मय, never into म्. Sounds copy their neighbours, because that is less work for the mouth — and every consonant sandhi in this level is that one habit wearing different clothes.

ही तपासणी दर वेळी करा. फोड बरोबर आहे की नाही हे ठरवायचा दुसरा मार्ग नाही — दोन्ही तुकडे खरे शब्द असले पाहिजेत, आणि ते पुन्हा जोडल्यावर तोच शब्द तयार झाला पाहिजे.

Do this check every single time. There is no other way to know whether a split is right: both halves must be real words, and putting them back together must give you the word you started from. Split, check, rejoin — that is the whole skill, and you now have all five rules it needs.