अभ्यासक्रम →Level 8 · वर्ण आणि संधी →पाठ 4
Level 8 · Lesson 4सारखे स्वर एकत्र आले की
Two like vowels
दोन सवर्ण स्वर जोडाच्या जागी भेटले की त्यांचा एकच दीर्घ स्वर होतो — सवर्णदीर्घसंधी.
When two vowels of the same class meet at a join, they merge into a single long vowel.
तुम्हाला हे येतंच · You already know this
आकाशाच्या पाठात आजी म्हणाल्या — सूर्य डोंगराच्या मागे गेला. त्याच वेळेसाठी मराठीत एक शब्द आहे — सूर्यास्त. सूर्यास्त हा एकच शब्द वाटतो, पण तो सूर्य आणि अस्त यांचा जोड आहे. सूर्य चा शेवटचा अ आणि अस्त चा पहिला अ भेटले आणि त्यांचा एक आ झाला.
In the sky lesson आजी said सूर्य डोंगराच्या मागे गेला — the sun has gone behind the hill. The single word for that moment is सूर्यास्त, and nobody ever asks what the आ in the middle is doing there. Here is the answer: सूर्य ends in अ, अस्त begins with अ, and where the two met they fused into one long आ. That is the first sandhi rule of Marathi grammar, and the सूर्य half of it you have known since level 5.
नियम · The rules
अ आणि इ हे सवर्ण नाहीत, कारण त्यांची जागा वेगळी आहे. म्हणून या पाठातला नियम फक्त सवर्ण जोड्यांना लागतो; वेगळ्या जागेतले स्वर भेटले की काय होते ते पुढच्या पाठात.
Note the limit before you learn the rule: अ and इ are not सवर्ण, because they are made at different places. So this rule covers only three pairs. What happens when unlike vowels meet is the business of the next lesson, and it is a different answer.
सूर्य + अस्त = सूर्यास्त आणि हिम + आलय = हिमालय — दोन्हींत मिळणारा स्वर आ. महा + आत्मा = महात्मा इथे दोन्ही स्वर आधीच दीर्घ होते, तरी मिळणारा स्वर एकच — आ. विद्या + अर्थी = विद्यार्थी इथे आ पुढे अ आला.
Watch all four combinations land on the same result. सूर्य + अस्त is short plus short; हिम + आलय is short plus long; विद्या + अर्थी is long plus short; महा + आत्मा is long plus long. Four different inputs, one output — आ. That is why the rule is called सवर्ण-दीर्घ: same class, and the answer is always the long one.
संधी सोडवताना उलटा विचार करा. शब्दाच्या मध्ये दीर्घ आ, ई किंवा ऊ दिसला की तिथे दोन स्वर लपले असतील अशी शंका घ्या — हिमालय या शब्दातला आ हा हिम चा अ आणि आलय चा आ मिळून झाला आहे.
Run it backwards to take a word apart. A long आ, ई or ऊ sitting in the middle of a Sanskrit-derived word is a fingerprint: two vowels probably melted there. हिमालय has one, so try splitting at it — हिम plus आलय, snow plus abode, and the Himalaya stops being a proper noun and becomes a description.
पायरी पायरीने · Step by step
- सूर्य + अस्त— पहिल्या शब्दाचा शेवट अ, दुसऱ्याची सुरुवात अ — स्वरसंधी
- सूर्य् + अ + अ + स्त— जोडाच्या जागचे दोन स्वर वेगळे करून दाखवले
- अ + अ = आ— दोन्ही सवर्ण — सवर्णदीर्घसंधी, नियम २
- सूर्यास्त— य् + आ = या, म्हणून सूर्य् + आ + स्त = सूर्यास्त
- विद्या + अर्थी— पहिल्या शब्दाचा शेवट आ, दुसऱ्याची सुरुवात अ
- विद्य् + आ + अ + र्थी— जोडाच्या जागचे दोन स्वर उघड केले
- आ + अ = आ— आ आणि अ सवर्ण आहेत — म्हणून मिळणारा स्वर दीर्घ आ
- विद्यार्थी— विद्य् + आ = विद्या, पुढे र्थी
- कवी + ईश्वर— शेवट ई, सुरुवात ई — दोन्ही दीर्घ
- कव् + ई + ई + श्वर— जोडाच्या जागचे दोन स्वर वेगळे
- ई + ई = ई— इ-ई ही सवर्ण जोडी — नियम ३
- कवीश्वर— कव् + ई = कवी, पुढे श्वर — कवींचा ईश्वर