संधी म्हणजे काय?
What sandhi is

दोन वर्ण जोडाच्या जागी भेटतात आणि त्यांतला एक बदलतो — तोच संधी; जोडाक्षर ही वेगळी गोष्ट.

Two sounds meet at a join and one of them changes — that is sandhi, and it is not the same thing as a conjunct letter.

तुम्हाला हे येतंच · You already know this

तुमचा पहिला मराठी शब्द नमस्कार होता. तो एक शब्द वाटतो, पण तो नमः आणि कार अशा दोन तुकड्यांचा आहे. जोडताना नमः चा विसर्ग गळून त्याच्या जागी स् आला — नमः + कार = नमस्कार. दोन वर्ण जोडाच्या जागी भेटले आणि एकाचा बदल झाला. या बदलालाच संधी म्हणतात.

The very first word of lesson 1-1 already had a sandhi in it. नमस्कार looks like one solid word, but it is नमः plus कार — the visarga at the end of नमः dropped and a स् took its place. That is all sandhi ever is: two sounds arrive at a join and one of them gives way. You have been pronouncing the results correctly for months; this lesson only gives the process a name and a place to look.

नियम · The rules

जोडल्या जाणाऱ्या दोन शब्दांपैकी पहिल्याचा शेवटचा वर्ण आणि दुसऱ्याचा पहिला वर्ण एकत्र येऊन त्यांच्यात जो बदल होतो, त्याला संधी म्हणतात.

नियम १

संधी म्हणजे जोड. बदल झाला तरच संधी; नुसते दोन शब्द शेजारी ठेवले तर संधी होत नाही.

Look only at the seam: the last sound of the first piece and the first sound of the second. If something changes there, that change is the sandhi.

म्हणून संधी तपासताना नुसता शब्द वाचून चालत नाही; जोडाची जागा शोधावी लागते. तयार शब्दाचे पुन्हा दोन तुकडे करणे याला संधी सोडवणे म्हणतात — नमस्कार सोडवला की नमः + कार अशी फोड मिळते.

Two skills, and they are opposite directions of one road. Joining is easy once you know the rule; taking a word apart — संधी सोडवणे — is the one the exams ask for and the one that teaches you the vocabulary, because a long word suddenly turns out to be two short words you already knew.

पहिल्या शब्दाच्या शेवटी स्वर असेल तर स्वरसंधी, व्यंजन असेल तर व्यंजनसंधी आणि विसर्ग असेल तर विसर्गसंधी — संधीचे हे तीन प्रकार आहेत.

नियम २

सूर्य + अस्त — शेवटी अ, म्हणजे स्वरसंधी. वाक् + मय — शेवटी क्, म्हणजे व्यंजनसंधी. नमः + कार — शेवटी विसर्ग, म्हणजे विसर्गसंधी.

The name comes from the left-hand piece, never the right. Check what the first word ends in and you have named the type before you know a single rule.

या तीन प्रकारांचे संधिनियम — म्हणजे जोडाच्या जागी नेमका काय बदल होतो हे सांगणारे नियम — पुढच्या पाठांत एकेक करून येतील. आत्ता एवढेच पुरे — कोणताही जोडलेला शब्द दिसला की पहिल्या तुकड्याचा शेवट पाहा आणि प्रकार सांगा.

Each type gets its own lesson from here on, one संधिनियम — one join rule — at a time: the vowel joins first, then the consonant ones, then visarga. For now train just the sorting reflex — find the seam, look left, name the type. Everything that follows hangs on that one habit.

संधी आणि जोडाक्षर या वेगळ्या गोष्टी आहेत — जोडाक्षर हे लिहिण्याचे रूप, तर संधी हा जोडाच्या जागी होणारा बदल.

नियम ३

पुस्तक या शब्दातील स्त हे जोडाक्षर आहे, पण तिथे कोणताही जोड नाही आणि कोणताही बदल झालेला नाही; म्हणून तिथे संधी नाही.

Every conjunct letter is not a sandhi. पुस्तक is written with a conjunct स्त but it was never two words, so nothing changed and nothing joined.

संधीचे हे नियम मराठीत मुख्यतः संस्कृतातून जसेच्या तसे आलेल्या तत्सम शब्दांत दिसतात; मराठीच्या स्वतःच्या रूपांत जोड सामान्यरूपाने होतो, संधीने नाही.

नियम ४

घर या शब्दाचे सामान्यरूप घरा- होते आणि त्याला त लागून घरात होते. हा विभक्तीचा प्रत्यय आहे, संधी नव्हे.

Be honest about the scope: these rules are a habit Marathi inherited along with its Sanskrit vocabulary. Marathi's own joining machinery is the oblique stem plus an ending — घरा + त — which is a different thing with different rules.

म्हणजे संधीचे नियम कुठे लावायचे हा प्रश्न महत्त्वाचा आहे. सूर्यास्त, विद्यार्थी, गणेश असे तत्सम शब्द संधीने तयार होतात; मुलांना, घरात, शाळेत ही रूपे विभक्तीने तयार होतात. दोन्ही जोडच, पण यंत्रणा वेगळी.

So there are two joining systems in Marathi and it matters which one you are looking at. Words like सूर्यास्त and विद्यार्थी were assembled by sandhi in Sanskrit and arrived pre-made. Forms like मुलांना, घरात and शाळेत are assembled fresh, by you, every time you speak — oblique stem plus ending, the machinery of level 3 and level 9.

पायरी पायरीने · Step by step

नमस्कार सोडवून पाहा

नमस्कार— तयार शब्द — जोड कुठे आहे ते शोधायचे
नमः + कार— संधी सोडवला — दोन अर्थपूर्ण तुकडे मिळाले
नमः चा शेवट = विसर्ग— पहिल्या तुकड्याचा शेवट पाहा — म्हणजे विसर्गसंधी, नियम २
विसर्गाच्या जागी स् — नमस्कार— बदलाचा नेमका संधिनियम ८-८ या पाठात येईल

संधी की जोडाक्षर?

सूर्यास्त— र्य आणि स्त ही जोडाक्षरे — पण ती फक्त लिहिण्याची रीत
सूर्य + अस्त— खरा जोड इथे आहे — पहिल्या तुकड्याचा शेवट अ
अ + अ = आ— जोडाच्या जागी झालेला बदल — म्हणजे स्वरसंधी; नियम पुढच्या पाठात
पुस्तक— स्त जोडाक्षर आहे, पण जोडच नाही — म्हणून इथे संधी नाही

ही सवय लावा — प्रथम विचारा, हा शब्द दोन तुकड्यांचा आहे का? नसेल तर जोडाक्षर कितीही असोत, संधी नाही. असेल तर पहिल्या तुकड्याचा शेवटचा वर्ण पाहा आणि प्रकार सांगा.

Two questions, always in this order. Is this word made of two meaningful pieces? If not, no amount of conjunct writing makes it a sandhi. If yes, what does the first piece end in — vowel, consonant or visarga? Answer those two and every lesson in the rest of this level tells you what the change will be.

सराव · Practice

संधी कशाला म्हणतात?What is sandhi?

नमः + कार हा कोणता संधी?नमः + कार is which kind of sandhi?

वाक् + मय हा कोणता संधी?वाक् + मय is which kind of sandhi?

तयार शब्दाचे पुन्हा दोन तुकडे करणे म्हणजे संधी ________.Taking a joined word apart again is called what?

पुस्तक या शब्दात संधी झाला आहे का?Is there a sandhi in पुस्तक?

जोड आणि त्याचा प्रकार जुळवा.Match each join to its type.