अभ्यासक्रम →Level 12 · वाक्यरचना →पाठ 7
Level 12 · Lesson 7उभयान्वयी अव्यये
The words that join clauses
आणि, किंवा, पण, म्हणून, कारण, जर-तर — जोडणारे अविकारी शब्द आणि त्यांची कामे.
The conjunctions sorted by the job each one does, and the sentence type each one builds.
तुम्हाला हे येतंच · You already know this
पाऊस पडला म्हणून सहल रद्द झाली. जर उद्या पाऊस पडला तर आपण घरीच बसू. ही वाक्ये तुम्ही चौथ्या पातळीत बोलत होता. तेव्हा म्हणून आणि जर-तर हे फक्त उपयोगी शब्द होते; आता त्यांचा वर्गही ठरलेला आहे.
You have been joining clauses since level 4 — पाऊस पडला म्हणून सहल रद्द झाली, जर उद्या पाऊस पडला तर आपण घरीच बसू. Every joining word you used there has a name and a class, and the class tells you which kind of sentence you have just built. That is the whole of this lesson: labels for a habit.
नियम · The rules
नाम बदलते, विशेषण बदलते, क्रियापद तर सगळ्यात जास्त बदलते. उभयान्वयी अव्यय मात्र जसे आहे तसेच राहते. म्हणून ते ओळखणे सोपे — वाक्यात जो शब्द कधीच रूप बदलत नाही आणि दोन गोष्टी जोडतो, तो हाच.
Nouns change, adjectives change, verbs change most of all. A conjunction never does. That makes it the easiest word class in Marathi to spot: it joins two things and it looks the same every single time you meet it.
इथे दोन्ही वाक्ये स्वतंत्र आहेत. जोडशब्द काढून टाकला तरी दोन पूर्ण वाक्ये उरतात — मी बाजारात गेलो. मी भाजी आणली. हेच समान दर्जाचे असणे.
The test for equal weight is simple: delete the joining word and see whether two complete sentences remain standing. मी बाजारात गेलो आणि भाजी आणली splits cleanly into two. When it splits, the sentence was संयुक्त.
की-वाक्य किंवा कारण-वाक्य एकटे उभे राहू शकत नाही. कारण तो आजारी होता एवढेच कोणी म्हणत नाही; ते मुख्य वाक्याला टेकूनच येते. म्हणून ते गौण वाक्य.
Try the same deletion test on a मिश्रवाक्य and it fails. कारण तो आजारी होता is not a sentence anybody says on its own — it leans on the main clause. That leaning is exactly what गौण means, and the joining word is what makes it lean.
जर-तर म्हणजे अट पुरी झाली तर परिणाम. जरी-तरी म्हणजे अट पुरी झाली तरीही परिणाम उलटा. एका अक्षराचा फरक आणि अर्थ पूर्ण उलटा — म्हणून ही जोडी काळजीपूर्वक लिहावी.
जर … तर says the result follows from the condition; जरी … तरी says it happens in spite of it. One syllable apart, opposite meanings — and half the confusion in student Marathi lives in that syllable. Say both aloud until the difference is in your ear, not your notes.
पायरी पायरीने · Step by step
- मी बाजारात गेलो. मी भाजी आणली.— दोन स्वतंत्र केवलवाक्ये
- … आणि …— समुच्चयबोधक अव्ययाने जोड — नियम २
- दुसऱ्या वाक्यातील मी गळाला— कर्ता दोन्ही वाक्यांचा एकच असल्याने पुन्हा लिहीत नाहीत
- मी बाजारात गेलो आणि भाजी आणली.— संयुक्तवाक्य; आणली हे रूप भाजी या स्त्रीलिंगी कर्माशी जुळले
- तो आजारी होता. तो शाळेत गेला नाही.— एक कारण, एक परिणाम
- तो आजारी होता म्हणून तो शाळेत गेला नाही.— परिणामबोधक म्हणून — दोन्ही वाक्ये समान दर्जाची, संयुक्तवाक्य
- तो शाळेत गेला नाही कारण तो आजारी होता.— कारणबोधक कारण — दुसरे वाक्य गौण, मिश्रवाक्य
- अर्थ एकच, रचना दोन— जोडशब्द बदलला की वाक्याचा प्रकारही बदलतो
- उद्या पाऊस पडेल. सहल रद्द होईल.— अट आणि तिचा परिणाम, अजून वेगळे
- जर उद्या पाऊस पडला …— संकेतबोधक जर; अट भूतकाळी रूपात — नियम ४
- … तर सहल रद्द होईल.— तर या जोडीदाराने मुख्य वाक्य सुरू; जोडी पूर्ण झाली
- जरी पाऊस पडला तरी सहल होईल.— जरी-तरी — अट पुरी होऊनही परिणाम उलटा