Level 12 · Lesson 8

प्रत्यक्ष आणि अप्रत्यक्ष कथन
Direct and indirect speech

बोलणाऱ्याचे शब्द जसेच्या तसे, की निवेदकाच्या भाषेत — आणि कथनबदलात काय बदलते व काय बदलत नाही.

The quoted words inside their quotation marks, the की clause that reports them, and exactly what shifts in between.

तुम्हाला हे येतंच · You already know this

“मी उद्या येईन,” असे राम म्हणाला — आणि राम म्हणाला की तो येईल. पाचव्या पातळीत ही दोन्ही वाक्ये तुम्ही बांधली होती. एकात रामचे शब्द जसेच्या तसे आहेत, दुसऱ्यात ते तुमच्या शब्दांत आले आहेत.

Both of these were yours back in level 5: the quoted version, with राम's own words carried across whole, and the की version, with the same news retold in your voice. Marathi grammar calls the first प्रत्यक्ष कथन and the second अप्रत्यक्ष कथन, and this lesson is about the small, exact set of things that change when you move from one to the other.

नियम · The rules

बोलणाऱ्याचे शब्द जसेच्या तसे अवतरणचिन्हांत देऊन सांगितले, तर त्याला प्रत्यक्ष कथन म्हणतात.

नियम १

“मी उद्या पुण्याला जाईन,” असे राम म्हणाला — इथे रामचे अवतरण जसेच्या तसे आहे आणि पुढे निवेदन येते.

The quotation stands untouched inside its marks; the narrator's own words follow it.

अवतरण म्हणजे उचलून घेतलेले शब्द, आणि निवेदन म्हणजे सांगणाऱ्याचे स्वतःचे बोलणे. प्रत्यक्ष कथनात हे दोन भाग स्पष्ट वेगळे दिसतात — एक अवतरणचिन्हांच्या आत, दुसरा बाहेर.

Two parts, plainly separated: the अवतरण, the lifted words, and the निवेदन, the narrator's frame around them. In Marathi the frame usually comes after the quotation and often carries असे — “मी उद्या येईन,” असे तो म्हणाला — where English would put 'he said' in front.

तेच म्हणणे निवेदकाच्या शब्दांत, की या उभयान्वयी अव्ययाने जोडून सांगितले, तर त्याला अप्रत्यक्ष कथन म्हणतात; अवतरणचिन्हे गळून पडतात.

नियम २

राम म्हणाला की तो दुसऱ्या दिवशी पुण्याला जाईल — इथे अवतरणचिन्हे गळाली, असे हा शब्दही गळाला, आणि की-वाक्य मुख्य वाक्याला जोडले गेले.

The marks go, असे goes, and की arrives to hang the reported clause off the verb of saying.

मागच्या पाठातले की हे स्वरूपबोधक उभयान्वयी अव्यय इथे कामाला येते. त्यामुळे अप्रत्यक्ष कथनाचे प्रत्येक वाक्य मिश्रवाक्य असते — म्हणाला, विचारले, सांगितले, वाटते ही क्रियापदे मुख्य वाक्यात आणि की-वाक्य गौण.

The की of the last lesson is doing the work here, which means every अप्रत्यक्ष कथन sentence is a मिश्रवाक्य: a verb of saying or thinking in the main clause, and the report hanging from it. म्हणाला, विचारले, सांगितले, वाटते are the verbs that take it.

कथनबदलात सर्वनामे निवेदकाच्या दृष्टीने बदलतात आणि जवळ दाखवणारे शब्द दूर दाखवणारे होतात — मीचे तो, हाचे तो, इथेचे तिथे, आजचे त्या दिवशी आणि उद्याचे दुसऱ्या दिवशी होते.

नियम ३

बोलणारा मी म्हणतो, पण सांगणाऱ्यासाठी तो तिसरा माणूस असतो; म्हणून मी चे तो किंवा ती होते.

The deictic words re-point themselves from the speaker's standpoint to the narrator's.

बोलणारा त्या वेळी तिथे उभा होता; सांगणारा आता इथे उभा आहे. म्हणून जे बोलणाऱ्याला जवळचे होते ते सांगणाऱ्याला दूरचे होते. एवढे एकच सूत्र लक्षात ठेवले की सगळे बदल आपोआप सुचतात.

One idea covers this whole list. The speaker stood in that moment and that place; you stand outside both. So whatever was near to them is far to you — this becomes that, here becomes there, today becomes that day. You do not memorise the table; you just remember where you are standing.

मराठीत मुख्य क्रियापद भूतकाळी असले तरी की-वाक्यातील क्रियापदाचा काळ बदलत नाही.

नियम ४

राम म्हणाला की तो दुसऱ्या दिवशी येईल — म्हणाला भूतकाळी असूनही येईल हे भविष्यकाळी रूप तसेच राहते.

No backshift. Marathi keeps the reported verb in the tense the speaker used, even after a past-tense म्हणाला.

इंग्रजीत मुख्य क्रियापद भूतकाळी झाले की आतले क्रियापदही मागे सरकते. मराठीत तसे होत नाही. फक्त पुरुष बदलतो — जाईन चे जाईल — काळ नव्हे.

This is the place where English speakers reliably slip. English drags the reported verb back a step ('he said he would come'); Marathi leaves it exactly where the speaker put it. जाईन becomes जाईल because the person changed from first to third, not because the tense moved. Nothing about the काळ shifts at all.

पायरी पायरीने · Step by step

“मी उद्या पुण्याला जाईन,” असे राम म्हणाला

“मी उद्या पुण्याला जाईन,” असे राम म्हणाला.— प्रत्यक्ष कथन — अवतरण आणि निवेदन वेगळे
राम म्हणाला की …— अवतरणचिन्हे व असे गळाले, की आले — नियम २
मी → तो— सर्वनाम निवेदकाच्या दृष्टीने — नियम ३
उद्या → दुसऱ्या दिवशी— जवळचा काळशब्द दूरचा झाला — नियम ३
जाईन → जाईल— पुरुष बदलला, काळ भविष्यच राहिला — नियम ४
राम म्हणाला की तो दुसऱ्या दिवशी पुण्याला जाईल.— अप्रत्यक्ष कथन सिद्ध

“इथे बस,” असे शिक्षक म्हणाले

“इथे बस,” असे शिक्षक म्हणाले.— आज्ञार्थी वाक्याचे प्रत्यक्ष कथन
आज्ञा → -आयला सांगणे— आज्ञार्थी वाक्य की-वाक्य घेत नाही; बस या रूपाचे बसायला होते
इथे → तिथे— जवळचा स्थलशब्द दूरचा झाला — नियम ३
शिक्षक → शिक्षकांनी— सकर्मक भूतकाळ; आदरार्थी अनेकवचनी सामान्यरूप शिक्षकां-
शिक्षकांनी त्याला तिथे बसायला सांगितले.— कर्म -ला घेऊन आले, म्हणून क्रियापद भावे प्रयोगात

सराव · Practice

“मी आज येणार नाही,” असे ती म्हणाली — याचे अप्रत्यक्ष कथन कोणते?Which is the correct indirect version?

कथनबदल करताना मराठीत काय बदलत नाही?What does not change in a Marathi indirect report?

राम म्हणाला ________ तो दुसऱ्या दिवशी येईल.Which word joins the reported clause?

बोलणाऱ्याचे शब्द जसेच्या तसे अवतरणचिन्हांत देणे म्हणजे ________ कथन.Name the kind of reporting.

अप्रत्यक्ष कथनाचे वाक्य लावा.Arrange the indirect report.

कथनबदलात कोणत्या शब्दाचा कोणता शब्द होतो?Match each word to what it becomes.