सहायक आणि संयुक्त क्रियापदे
Auxiliaries and compound verbs

मी जात आहे, मी गेलो होतो, तो निघून गेला — ही तिन्ही वाक्ये तुम्ही सहज बोलता. तिन्हींत दोन क्रियापदे आहेत. पहिल्या दोहोंत दुसरे क्रियापद फक्त काळ सांगते; तिसऱ्यात ते काळ नव्हे तर वृत्ती सांगते — निघणे संपले आणि तो परत येणार नाही. या दोन प्रकारांना अनुक्रमे सहायक क्रियापद व संयुक्त क्रियापद म्हणतात.

मी जात आहे · मी गेलो होतो · तो निघून गेला. All three have two verbs in them, and the second verb is doing two quite different jobs. In the first two it only carries the tense — आहे, होतो. In the third it carries no time at all: गेला tells you the leaving is finished and final. Marathi names these two jobs separately, सहायक क्रियापद and संयुक्त क्रियापद, and this lesson keeps them apart.

दहाव्या पातळीच्या पाच ते सात या पाठांतल्या बारांपैकी बहुतेक काळ याच दोन शब्दांवर उभे आहेत; साधी रूपे तेवढी एकाच शब्दाची असतात — मी जातो, मी गेलो, मी जाईन. मुख्य क्रियापदाचे रूप कृदंत असते — जात किंवा गेलो — आणि पुढचे आहे, होते, असते, असेन हे सहायक काळ ठरवते. सहायक बदला, काळ बदलतो; मुख्य रूप तेच राहते.

Most of the twelve tense boxes of lessons 10-5 to 10-7 are built on these two words — every compound one of them. The lexical form is a participle — जात, गेलो — and the helper behind it, आहे or होते or असते or असेन, decides the tense. Swap only the helper and you move from present to past to habitual while the main form sits still: मी जात आहे, मी जात होतो, मी जात असतो.

तो निघून गेला — क्रिया पूर्ण आणि परत न फिरणारी. मी पुस्तक वाचून घेतले — स्वतःसाठी. मी त्याला पत्र लिहून दिले — दुसऱ्यासाठी. त्याने पत्र फाडून टाकले — निश्चयाने. तो सगळे विसरून बसला — नको ते घडले. करून पाहा — प्रयत्न करून बघा.

Six attitudes, six helpers. जाणे seals the act off (तो निघून गेला — he left, and that is that). घेणे keeps the benefit with the doer, देणे hands it to somebody else. टाकणे is decisive, almost violent. बसणे reports an accomplished fact nobody wanted. And पाहणे is a trial run — which is exactly why every Arc A lesson ended with वापरून पाहा.

अकरणरूप बनवण्यासाठी नाही, नको, नये यांपैकी योग्य शब्द निवडावा लागतो. कोणत्याही काळातले क्रियापद नाहीने नाकारले जाते — मी जात नाही, तो आला नाही. इच्छा नकोने — मला चहा नको. आणि सर्वसाधारण मनाई नयेने — खोटे बोलू नये.

Which negative you pick depends on the job, not the verb. नाही negates a tensed verb or an existence — मी जात नाही, तो आला नाही, पुस्तक नाही. नको refuses a want or forbids one person — मला चहा नको, तू जाऊ नकोस. नये is the impersonal prohibition — खोटे बोलू नये, 'one should not lie'. All three make अकरणरूप; only नाही makes it out of an ordinary tense.

ही मोजकीच क्रियापदे आहेत, पण तीच रोज सर्वात जास्त वापरली जातात — आणि नेमकी तीच संयुक्त क्रियापदांत दुसरे क्रियापद म्हणून येतात. म्हणून त्यांची भूतकाळी रूपे पाठ असणे आवश्यक आहे.

There are not many of them, but they are the verbs you use most, and they are precisely the ones that show up as the second half of a compound verb. Learn गेला, आला, केले, दिले, घेतले, झाले, म्हटले cold, and both halves of this lesson come free.