धातुसाधिते
The participles named

आलेला माणूस, येणारी बस, तो जाऊन आला — ही तिन्ही वाक्ये तुम्ही पाचव्या पातळीवर बोलत होता. तिन्हींत क्रियापदाचा धातू आहे, पण तिन्हींतले ते रूप स्वतः क्रियापद नाही. आलेला हे कोणत्या काळाचे रूप आहे असे विचारता येत नाही; ते तर माणसाचे विशेषण आहे. अशा रूपांना मराठी व्याकरण धातुसाधित किंवा कृदंत म्हणते.

आलेला माणूस, येणारी बस, तो जाऊन आला — you have been saying all three since level 5. Each one carries a verb root, and yet none of those forms is a verb any more. आलेला does not tell you who is speaking or when; it simply describes माणूस, the way मोठा does. A form built from a धातू that has given up the job of being the sentence's verb is called a धातुसाधित, or कृदंत — and this lesson does nothing but sort the ones you already use into their four boxes.

कृदंत वाक्याचे मुख्य क्रियापद कधीच नसते. वाक्यात दुसरे क्रियापद असावेच लागते — शाळेत शिकणारी मुलगी आज आली. इथे मुख्य क्रियापद आली आहे; शिकणारी हे केवळ मुलगी या नामाचे वर्णन करते.

A कृदंत can never be the sentence's main verb; something else has to close the sentence. In शाळेत शिकणारी मुलगी आज आली the working verb is आली, and शिकणारी is only describing मुलगी. Notice शाळेत — the सामान्यरूप rule does not go on holiday inside a participle phrase.

-लेला हे कृदंत क्रिया होऊन गेली आहे एवढेच सांगते — बसलेला माणूस म्हणजे जो बसला आणि अजून बसून आहे. -णारा हे चालू असलेली किंवा नेहमीची क्रिया सांगते — शिकणारी मुलगी. यांचे सामान्यरूपही नियमाने होते: बसलेल्या माणसाला, शिकणाऱ्या मुलीला. वर्तमानकालवाचक कृदंताचे दुसरे रूप म्हणजे -त — जात, करत, पळत; ते मात्र लिंग-वचनाने बदलत नाही आणि सहायक क्रियापदाबरोबर येते: मी जात आहे, तो पळत आला.

-लेला marks the action as already done and its result still standing: बसलेला माणूस is the man who sat down and is sitting. -णारा marks it as going on or habitual: शिकणारी मुलगी, the girl who studies. And because they are adjectives, they oblique like adjectives — बसलेल्या माणसाला, शिकणाऱ्या मुलीला, with the noun obliqued too. The present participle also has a bare shape, the -त of जात, करत, पळत, which never inflects and is the piece that stands in front of आहे or होतो.

येणार, जाणार, करणार यांना -आ लावला की ती -णारा गटात जातात आणि विशेषण होतात. -णार तसेच ठेवले, की ते ठरलेल्या भविष्याचा अर्थ देते — मी उद्या पुण्याला जाणार आहे. इथे आहे हे सहायक क्रियापद काळ सांभाळते.

Add -आ and you are back in the -णारा family: येणारा पाहुणा. Leave it bare and it states a settled intention — मी उद्या पुण्याला जाणार आहे. The tense work is done by आहे; जाणार itself never moves. (पुणे obliques to पुण्या- before -ला, as always.)

ती जेवण करून शाळेत गेली · तो गाणे म्हणताना हसला · आम्ही घरी आल्यावर पाऊस पडला — तिन्ही वाक्यांत कर्ता वेगळा आहे, पण करून, म्हणताना, आल्यावर ही रूपे जशीच्या तशी राहिली. काळ फक्त शेवटच्या क्रियापदाने ठरतो.

ती जेवण करून शाळेत गेली · तो गाणे म्हणताना हसला · आम्ही घरी आल्यावर पाऊस पडला. Three different subjects, three different genders, and करून, म्हणताना, आल्यावर do not budge. The tense of the whole sentence is decided by the last verb alone — which is why these forms are so easy to string together.