मराठीवाटSpoken Marathi → व्याकरण

अभ्यासक्रम →Level 10 · क्रियापद →पाठ 12

Level 10 · Lesson 12

भावे प्रयोग
The voice that agrees with nothing

कर्ता आणि कर्म दोघांशीही अन्वय नाही — क्रियापद नपुंसकलिंगी एकवचनी राहते.

The verb copies neither side and settles into the neuter singular — the shape behind शिक्षकांनी मुलांना शिकवले and मला निघावे लागेल.

तुम्हाला हे येतंच · You already know this

पाठ ४-१४ मध्ये तुम्ही मला आता निघावे लागेल असे म्हणालात, आणि पाठ ३-२ पासून तुम्ही मुलाला बोलवा, मी मुलाला बोलावले अशी -ला घेणारी वाक्ये वापरत आहात. या दोन्ही प्रकारांत क्रियापदाचे रूप कोणी बदलले तरी बदलत नाही — मला निघावे लागेल, तिला निघावे लागेल, त्यांना निघावे लागेल.

Two sentences you already own behave oddly. मला आता निघावे लागेल from lesson 4-14: put तिला or त्यांना in front of it and निघावे लागेल does not move an inch. मी मुलाला बोलावले, the -ला object you have been using since lesson 3-2: make it मुलीला and बोलावले still does not move. Neither the doer nor the object is steering these verbs. Somebody has let go of the wheel, and Marathi grammar has a name for that too.

नियम · The rules

क्रियापद कर्त्याप्रमाणेही चालत नाही व कर्माप्रमाणेही चालत नाही, तेव्हा भावे प्रयोग होतो.
नियम १
अशा वेळी क्रियापद नेहमी नपुंसकलिंगी एकवचनी रूपात राहते — शिकवले, बोलावले, बसावे, निघावे.
With nothing to copy, the verb falls back on the neuter singular, which is Marathi's default shape.

भाव म्हणजे क्रिया स्वतः. कर्ता आणि कर्म बाजूला राहतात आणि क्रियापद फक्त क्रिया सांगते — म्हणून या प्रयोगाला भावे असे नाव आहे.

भाव means the action itself. In this प्रयोग the doer and the object both step aside and the verb reports the bare happening, agreeing with nobody. Hence the name. Its form never changes, which makes it, once you can spot it, the easiest of the three.

कर्माला द्वितीयेचा -ला प्रत्यय लागला की क्रियापद त्याच्याशी जुळू शकत नाही; अशा सकर्मक वाक्याचा प्रयोग भावे होतो.
नियम २
त्याने मुलाला बोलावले · त्याने मुलीला बोलावले · त्याने मुलांना बोलावले — तिन्हींत बोलावले तेच राहिले.
This is the सकर्मक भावे: there is a real object, but it is marked with -ला and therefore out of the verb's reach.

मागच्या पाठातला नियम ३ इथेच पुरा होतो. कर्म प्रथमेत असले तर कर्मणी, आणि त्याच कर्माला -ला लागला की भावे. एकच वाक्य, एका प्रत्ययाने दोन प्रयोग.

This completes rule 3 of the last lesson. Leave the object bare and you have कर्मणी; put -ला on the same object and you have भावे. One suffix flips the whole analysis, which is why Marathi grammar insists you look at the object's case before you name the प्रयोग.

कर्म नसतानाही विध्यर्थी वाक्यात क्रियापद नपुंसकलिंगी एकवचनी राहते; याला अकर्मक भावे म्हणतात.
नियम ३
मुलांनी लवकर झोपावे · त्याने आता निघावे · आपण खरे बोलावे. कर्ता बदलला तरी रूप बदलत नाही.
The -आवे form of the विध्यर्थ from lesson 10-8 has no agreement in it at all, so any sentence built on it is भावे.

विध्यर्थाचे -आवे हे रूप कोणाचेच लिंग-वचन दाखवत नाही. म्हणून मुलाने जावे असो वा मुलीने जावे असो, जावे हे रूप तेच राहते.

Look at the -आवे ending itself: there is no slot in it for gender or number. मुलाने जावे and मुलीने जावे are identical in the verb. A form that cannot agree makes a sentence that cannot be कर्तरी or कर्मणी.

लागणे किंवा पाहिजे यांच्यासह येणारे कर्तव्यवाचक वाक्यही भावे प्रयोगातच असते.
नियम ४
मला आता निघावे लागेल · तिला उद्या जावे लागेल · त्यांना थांबावे लागले. कर्ता चतुर्थीत, क्रियापद अचल.
The obligation sentence of lesson 4-14: the -ला subject is not a प्रथमा doer, and the verb agrees with neither it nor anything else.

मला, तिला, त्यांना — कर्ता -ला घेऊन उभा असतो, म्हणून क्रियापद त्याच्याशीही जुळत नाही. पुढचे लागणे हे क्रियापदही कोणाशी जुळत नाही; भूतकाळात ते लागले असे राहते.

Both halves are frozen: निघावे cannot agree, and लागेल behind it agrees with nothing either. Change the person, change the tense to लागले, and the shape of the main verb never moves. This is the sentence Marathi uses whenever life leaves you no choice.

पायरी पायरीने · Step by step

शिक्षक + नी + मुले + ना + शिकव- → शिक्षकांनी मुलांना शिकवले
  1. शिक्षक + नी + मुले + ना + शिकव-— कर्ता शिक्षक (आदरार्थी अनेकवचन), कर्म मुले
  2. शिक्षक → शिक्षकां- + नी → शिक्षकांनी— अनेकवचनी सामान्यरूपावर अनुस्वार, मग तृतीयेचा -नी
  3. मुले → मुलां- + ना → मुलांना— कर्म द्वितीयेत — सजीव कर्माला -ला / -ना
  4. शिकव + ले → शिकवले— कर्म द्वितीयेत असल्याने अन्वय थांबतो; रूप नपुंसकलिंगी एकवचनी
  5. शिक्षकांनी मुलांना शिकवले— सकर्मक भावे वाक्य
एका प्रत्ययाने प्रयोग बदलतो
  1. गुरुजींनी धडा शिकवला— कर्म धडा प्रथमेत, पुल्लिंगी — कर्माशी अन्वय, कर्मणी
  2. गुरुजींनी मुलांना शिकवले— कर्माला -ना लागला — अन्वय थांबला, भावे
  3. गुरुजींनी मुलींना शिकवले— कर्म स्त्रीलिंगी झाले तरी शिकवले तेच
  4. बाईंनी मुलींना शिकवले— कर्ता बदलला तरी शिकवले तेच — कोणाशीच अन्वय नाही
मी + निघ- + आवे + लाग- → मला आता निघावे लागेल
  1. मी + निघ- + आवे + लाग-— कर्तव्य सांगणारे वाक्य
  2. मी → मला— कर्ता चतुर्थीत — -ला
  3. निघ + आवे → निघावे— विध्यर्थी रूप; त्यात लिंग-वचनाची जागाच नाही
  4. लाग + एल → लागेल— पुढचे लागणे हे क्रियापदही कोणाशी जुळत नाही
  5. मला आता निघावे लागेल— अकर्मक भावे वाक्य

सराव · Practice

त्याने तिला बोलावले — या वाक्याचा प्रयोग कोणता?Which प्रयोग is त्याने तिला बोलावले?
भावे प्रयोगातील क्रियापद कोणत्या रूपात राहते?What form does a भावे verb keep?
शिक्षकांनी मुलांना ________ (शिकवणे — भूतकाळ).The teachers taught the children.
यांपैकी भावे प्रयोगाचे वाक्य कोणते?Which of these is भावे?
वाक्य लावा — I will have to leave now.Put the words in order.
वाक्य आणि प्रयोग जुळवा.Match each sentence to its प्रयोग.