क्रियापदाचे अर्थ
Mood

हे चारही प्रकार तुम्ही आधीच वापरले आहेत. पाठ २-१ — तो शाळेत जातो. पाठ २-१५ — कृपया इथे बसा. पाठ ४-११ — तू जाऊ नकोस. पाठ ४-१४ — मला जावे लागले. पाठ ४-१७ — जर पाऊस पडला तर. एकच धातू, पण बोलणाऱ्याचा हेतू प्रत्येक वेळी वेगळा — आणि तो हेतू क्रियापदाच्या रूपातच दिसतो.

The last three lessons asked when. This one asks in what spirit. तो जातो reports a fact; तुम्ही जा gives an order; त्याने जावे says what ought to happen; तो आला असता तर supposes something that did not. The verb changes shape for each, and Marathi grammar calls the difference अर्थ. You have said all four since level 2 and never had to think about it, which is exactly why they are worth naming now.

काळाचे बारा प्रकार फक्त स्वार्थातच येतात. उरलेल्या तीन अर्थांना स्वतःचा काळ नसतो — तुम्ही जा हे उद्यासाठीही चालते आणि आत्तासाठीही. एका धातूची रूपे अर्थाप्रमाणे अशी बदलतात; या फरकाला अर्थभेद म्हणतात.

Only स्वार्थ carries the twelve tense boxes; the other three moods stand outside tense altogether. तुम्ही जा works for now and for tomorrow alike, and त्याने जावे names no moment at all. The word for this contrast between one root's moods is अर्थभेद, and it is the thing to listen for.

आज्ञार्थाचा नकार नाही या शब्दाने होत नाही, नको या शब्दाने होतो — तू जाऊ नकोस, तुम्ही जाऊ नका. आणि लक्षात ठेवा की नको ठराविक माणसाला उद्देशून असते; सर्वांसाठीचा नकार नये या शब्दाने येतो, जो पुढच्या नियमात आहे.

The negative imperative does not use नाही. It uses नको with its person endings: तू जाऊ नकोस to one person you are close to, तुम्ही जाऊ नका to anyone you address politely — lesson 4-11. नको always has somebody in mind. The blanket prohibition addressed to nobody in particular belongs to the next mood.

विध्यर्थात कर्त्याला -ने लागते आणि क्रियापद सकर्मक असेल तर ते कर्माप्रमाणे बदलते — त्याने आंबा खावा, तिने पोळी खावी, मुलांनी फळ खावे. पाठ ४-३ मधलीच तीन वाक्ये, पण आता विध्यर्थात. मी, आम्ही, तुम्ही आणि आपण मात्र इथेही -ने घेत नाहीत — आपण सर्वांशी नीट वागावे. पाठ ४-१४ मधली मला जावे लागेल आणि मला जायला हवे ही वाक्येही याच अर्थातली.

Two things ride along here. The doer takes -ने on its सामान्यरूप, and with a transitive verb the -आवे form follows the object — खावा for आंबा, खावी for पोळी, खावे for फळ. Set them beside मी आंबा खाल्ला · मी पोळी खाल्ली · मी फळ खाल्ले from lesson 4-3 and the machinery is identical. The obligation sentences of lesson 4-14 — मला जावे लागेल, मला जायला हवे — live in this mood too.

दोन प्रकार वेगळे ठेवा. जर पाऊस पडला तर हे अजून ठरायचे आहे — अट खरी होऊ शकते. पण तो आला असता तर हे घडलेच नाही, आणि म्हणून पुढचा भागही असता, असते या रूपातच येतो. पाठ ४-१७ मधली जर … तर, नाहीतर ही चौकट याच अर्थाची.

Keep the two apart. जर उद्या पाऊस पडला तर is still open — the rain may fall. तो आला असता तर is closed: he did not come, and because he did not, the other half must also stand in the असता · असते shape — बरे झाले असते. Mixing the two is the commonest mistake learners make here, and the tell is that a closed condition needs असता on both sides.