अभ्यासक्रम →Level 10 · क्रियापद →पाठ 4
Level 10 · Lesson 4तीन काळ
The three tenses
वर्तमान, भूत आणि भविष्य — आणि प्रत्येकाचे साधा, अपूर्ण, पूर्ण व रीति असे चार प्रकार.
Three tenses, each with four kinds — twelve boxes in all, of which you already speak six.
तुम्हाला हे येतंच · You already know this
पाठ ४-२० मध्ये तुम्ही एका दिवसाची गोष्ट सांगितली होती — काल काय झाले, आज काय होते आहे, उद्या काय होणार. तिन्ही वेळा तुम्ही क्रियापदाचे रूप बदलले, आणि तेच बदलणे म्हणजे काळ. या पाठात त्या रूपांना नावे मिळतात आणि प्रकार मोजले जातात.
You have already narrated yesterday, today and tomorrow in one breath, changing the verb each time. That change is what grammar calls काळ. What you have not yet seen is how many slots there really are: Marathi does not have three tenses so much as three tenses times four kinds, and this lesson lays the whole grid out. Six of the twelve boxes are already in your mouth.
नियम · The rules
काळ हा वेळेचा नाही, रूपाचा शब्द आहे. उद्या मी जातो असे म्हटले तरी रूप वर्तमानकाळाचेच राहते — म्हणून काळ ठरवताना घड्याळाकडे नाही, क्रियापदाच्या शेवटाकडे बघायचे.
A caution before the grid: काळ names the shape of the verb, not the moment in the world. उद्या मी जातो is a present-tense form doing future work, exactly as English says the train leaves at six. When you are asked to name the काळ of a sentence, read the ending, not the adverb.
मी जातो आणि मी जात आहे यांतला फरक तुम्ही पाठ २-११ मध्ये शिकलात — पहिले नेहमीचे, दुसरे आत्ताचे. आता त्या फरकाला नावे मिळाली: पहिला साधा वर्तमानकाळ, दुसरा अपूर्ण वर्तमानकाळ. पूर्ण म्हणजे संपलेली क्रिया, पण तिचा संबंध बोलण्याच्या वेळेशी टिकून असतो — मी जेवलो आहे म्हणजे आत्ता भूक नाही.
You met the first two of these long ago: मी जातो is what I generally do, मी जात आहे is what I am doing this minute. The pair now has names. पूर्ण is the one worth pausing on — it reports a finished action whose result is still standing at the moment of speaking. मी जेवलो आहे does not merely say the eating happened; it says do not offer me food.
या दोन शब्दांतला पहिला शब्द मुख्य क्रियापद आणि दुसरा वेळ सांगणारा — पाठ १०-१ मधलाच नियम. रीति काळाची रूपे मात्र दोन्ही प्रकारची असतात: मी जात असतो, मी जात असे, आणि जुने एका शब्दाचे मी जाई. त्या सगळ्यांची यादी पाठ १०-५ ते १०-७ मध्ये येईल.
The first of the two words is the main verb and the second is the clock — the split you learned in lesson 10-1. The habitual is the untidy corner: it uses two words in मी जात असतो and मी जात असे, but also keeps a one-word survivor, मी जाई, which older Marathi prose uses freely. The next three lessons take the twelve boxes one tense at a time.
पायरी पायरीने · Step by step
- बसणे → बस— -णे काढले, धातू उरला — पाठ १०-१
- बस + त + ओ = बसतो— साधा वर्तमानकाळ
- बस + ल + ओ = बसलो— साधा भूतकाळ — -ल- हा भूतकाळाचा प्रत्यय
- बस + एन = बसेन— साधा भविष्यकाळ
- मी जातो— साधा — नुसती क्रिया
- मी जात आहे— अपूर्ण — क्रिया आत्ता चालू आहे
- मी गेलो आहे— पूर्ण — क्रिया संपली, पण आत्ताशी संबंध आहे
- मी जात असतो— रीति — सवयीने घडणारी क्रिया
- मी गेलो— साधा — क्रिया घडून गेली
- मी जात होतो— अपूर्ण — त्या वेळी क्रिया चालू होती
- मी गेलो होतो— पूर्ण — दुसरे काही घडण्याआधीच संपलेली
- मी जात असे— रीति — पूर्वी नेहमी घडत असे
मी जातो, मी जात आहे, मी गेलो, मी जात होतो, मी गेलो होतो आणि मी जाईन — बारांपैकी हे सहा प्रकार तुम्ही पहिल्या पाच पातळ्यांतच बोलत होता. स्त्रीलिंगी कर्त्याने हीच रूपे मी जाते, मी गेले, मी जात होते अशी घ्यायची; काळ बदलला तरी पाठ १०-३ मधले लिंग-पुरुषाचे नियम तसेच लागू राहतात.
Count what you can already say: मी जातो, मी जात आहे, मी गेलो, मी जात होतो, मी गेलो होतो, मी जाईन — six of the twelve, collected in levels 2 to 4 without a grid in sight. Every form above is given with a masculine speaker. A woman says मी जाते, मी गेले, मी जात होते, मी गेले आहे. Tense and agreement are two independent machines: changing the box you are in never switches off the person-and-gender rules of the last lesson.