अभ्यासक्रम →Level 10 · क्रियापद →पाठ 2
Level 10 · Lesson 2सकर्मक आणि अकर्मक
Transitive and intransitive
क्रियापदाला कर्म आहे की नाही यावर त्याचा भूतकाळ ठरतो; आणि देणे, सांगणे यांना दोन कर्मे असतात.
Whether a verb takes an object decides everything about its past — and three common verbs take two objects at once.
तुम्हाला हे येतंच · You already know this
पाठ ४-१ मध्ये तुम्ही म्हणालात — तो गेला. पाठ ४-४ मध्ये म्हणालात — त्याने पुस्तक वाचले. एकाच माणसाविषयी, एकाच भूतकाळात, पण एकदा तो आणि एकदा त्याने. तेव्हा हे नुसते पाठ केले होते. आता त्यामागचे कारण सांगता येते — आणि कारण क्रियापदात आहे, माणसात नाही.
You learned both sentences as facts of speech: तो गेला has a bare subject, त्याने पुस्तक वाचले puts -ने on it. Same person, same past tense, different shape. The thing that decides which shape you get is not the person and not the tense — it is the verb, and specifically whether that verb can take an object at all. This lesson is that one question, asked properly.
नियम · The rules
जे उत्तर मिळते तेच कर्म. जाणे, येणे, बसणे, उठणे, पळणे, हसणे, झोपणे ही अकर्मक क्रियापदे — त्यांच्या क्रियेला वस्तूच लागत नाही. वाचणे, खाणे, लिहिणे, बघणे, करणे ही सकर्मक — त्यांची क्रिया कशावर तरी घडते.
The answer to the question is the कर्म. Going, coming, sitting, running, laughing, sleeping are things you simply do; reading, eating, writing, watching are things you do to something. A few verbs sit on both sides depending on the sentence, but the test never changes: put काय? in front of the verb and see whether the sentence has an answer waiting.
मी, आम्ही, तुम्ही यांसारखी सर्वनामे मात्र -ने न घेता तशीच राहतात — मी आंबा खाल्ला, मी पोळी खाल्ली. रूप बदलले नाही तरी नियम तोच आहे, कारण क्रियापद इथेही कर्माप्रमाणेच बदलते आहे: आंबा पुल्लिंगी म्हणून खाल्ला, पोळी स्त्रीलिंगी म्हणून खाल्ली.
One wrinkle you already speak correctly: मी, आम्ही and तुम्ही never take -ने. मी आंबा खाल्ला, not मीने. Do not let the missing ending fool you into thinking the rule is off — the verb still swings to the object, which is exactly why you say खाल्ला for the mango and खाल्ली for the पोळी without thinking about it.
अप्रत्यक्ष कर्माला -ला लागतो आणि तो सामान्यरूपावरच लागतो — मुलगा या शब्दाचे मुलाला होते आणि मुलगी या शब्दाचे मुलीला. प्रत्यक्ष कर्म मात्र बहुधा उघडे राहते, आणि म्हणूनच भूतकाळात क्रियापद त्याच्याच मागे जाते: आईने मुलाला खाऊ दिला, पण आईने मुलीला चिठ्ठी दिली.
The person gets -ला on the oblique stem — मुलाला, मुलीला — while the thing usually stands bare. That difference matters in the past, because the verb follows the bare one: दिला for the masculine खाऊ, दिली for the feminine चिठ्ठी, whoever happens to be receiving it.
पायरी पायरीने · Step by step
- तो जातो — काय जातो?— प्रश्नाला उत्तर नाही — जाणे अकर्मक
- भूतकाळ: तो गेला · ती गेली— नियम २ — कर्ता उघडा, क्रियापद कर्त्याप्रमाणे
- तो पुस्तक वाचतो — काय वाचतो?— उत्तर पुस्तक — वाचणे सकर्मक
- तो + ने → त्या + ने → त्याने— नियम ३ — सामान्यरूप त्या-, मग -ने
- त्याने पुस्तक वाचले— पुस्तक नपुंसकलिंगी — म्हणून वाचले, वाचला नाही
- देणे — काय दिला?— उत्तर खाऊ — प्रत्यक्ष कर्म
- देणे — कोणाला दिला?— उत्तर मुलगा ही व्यक्ती — अप्रत्यक्ष कर्म
- मुलगा + ला → मुला + ला → मुलाला— अप्रत्यक्ष कर्माला -ला, सामान्यरूपावर
- आई + ने → आईने— सकर्मक भूतकाळ — कर्त्याला -ने
- आईने मुलाला खाऊ दिला— क्रियापद प्रत्यक्ष कर्माप्रमाणे — खाऊ पुल्लिंगी
शेवटची पायरी नीट बघा. वाक्यात मुलाला हा शब्द असूनही क्रियापद त्याच्याकडे बघत नाही; ते खाऊ या उघड्या शब्दाकडे बघते. खाऊ असेल तर दिला, चिठ्ठी असेल तर दिली, पैसे असतील तर दिले — देणारी आई तीच असली तरी.
Look hard at the last step. मुलाला is sitting right there in the sentence and the verb ignores it completely, because -ला has taken it out of the running. Swap the thing and the verb changes: आईने मुलाला चिठ्ठी दिली, आईने मुलाला पैसे दिले. What happens when the direct object is marked too, so the verb has nobody left to agree with, is the question level 10 answers at the end.