अभ्यासक्रम →Level 9 · नाम आणि विभक्ती →पाठ 16
Level 9 · Lesson 16नाम वाक्यात
The noun in the sentence
एक वाक्य, चार नामे — प्रत्येकाचे लिंग, वचन, सामान्यरूप, विभक्ती, कारक आणि रूपसिद्धी.
One Arc A sentence taken apart noun by noun, with every form derived in full.
तुम्हाला हे येतंच · You already know this
आईने मुलाला बाजारात पैसे दिले. हे वाक्य तुम्ही पाठ ४ मध्ये कोणताही विचार न करता वापरले होते. आज त्यातल्या प्रत्येक शब्दापाशी थांबून विचारायचे आहे — याचे लिंग कोणते, वचन कोणते, सामान्यरूप काय, विभक्ती कोणती आणि कारक कोणते. या सगळ्या प्रश्नांची उत्तरे म्हणजे पदपरिचय.
You said this sentence in level 4 without a moment's thought, and you said it right. Now stop each word and put five questions to it: what gender, what number, what oblique stem, which case, which role. Answering all five for every word in a sentence is what Marathi grammar calls पदपरिचय — parsing — and it is the exam every schoolchild in Maharashtra sits. This lesson closes level 9 by doing it once, slowly, on a sentence that is already yours.
नियम · The rules
पदपरिचयाचा क्रम ठरलेला आहे — आधी प्रकृती, मग लिंग आणि वचन, मग सामान्यरूप, मग विभक्ती आणि शेवटी कारक. हा क्रम पाळला की एकही गोष्ट सुटत नाही. सगळी उत्तरे एका तक्त्यात मांडली की वाक्याचे विश्लेषण डोळ्यांसमोर उभे राहते.
Keep the order — stem, gender and number, oblique, case, role — and nothing gets skipped, because each answer feeds the next: you cannot name the oblique before you know the gender, and you cannot name the case before you see the oblique. Written out in a तक्ता, a table with one row per word, the whole विश्लेषण of the sentence sits on half a page.
पदपरिचय सांगतो की हे रूप काय आहे; रूपसिद्धी सांगते की ते कसे झाले. दोन्ही मिळून नामाची पूर्ण माहिती होते.
Parsing says what the form is; derivation says how it got made. The first is a description, the second a history, and a full answer gives both — which is also why an error in the oblique shows up instantly in a derivation and can hide in a description.
भूतकाळातील सकर्मक क्रियापद कर्त्याप्रमाणे न चालता कर्माप्रमाणे चालते — म्हणून पैसे दिले, पण पोळी दिली आणि फळ दिले. कर्त्याला -ने लागते हे तुम्हाला पाठ ४ पासून माहीत आहे.
One thing about the verb, which you have known as a habit since level 4: a past transitive verb does not follow its doer, it follows its object. पैसे दिले, but पोळी दिली and फळ दिले — the same giving, three shapes, chosen by the thing given. And the doer wears -ने. The name for this arrangement waits for level 10; the fact is already in your mouth.
पायरी पायरीने · Step by step
- आई— प्रकृती — स्त्रीलिंगी, एकवचन
- आई-— सामान्यरूप — आई या शब्दाचे रूप बदलत नाही
- आई + ने— तृतीयेचा प्रत्यय -ने
- आईने— तृतीया, कर्तृकारक — देणारी ती
- मुलगा— प्रकृती — पुल्लिंगी, एकवचन
- मुलगा + ला— चतुर्थीचा प्रत्यय -ला
- मुला + ला— सामान्यरूप — मुलगा → मुला-, हा आकारान्ताचा अपवाद
- मुलाला— चतुर्थी, संप्रदान — देणे ज्याला पोहोचते तो
- बाजार— प्रकृती — पुल्लिंगी, एकवचन, अकारान्त
- बाजार + त— सप्तमीचा प्रत्यय -त
- बाजारा + त— सामान्यरूप — बाजार → बाजारा-
- बाजारात— सप्तमी, अधिकरणकारक — क्रिया ज्या ठिकाणी घडली ते
राहिले पैसे. प्रकृती पैसा, पुल्लिंगी; अनेकवचन पैसे; प्रत्यय एकही नाही, म्हणून प्रथमा; आणि दिलेली वस्तू म्हणून कर्मकारक. चारही पदांचा परिचय झाला — आईने कर्ता, मुलाला संप्रदान, बाजारात अधिकरण, पैसे कर्म.
That leaves पैसे. Its stem is पैसा, masculine; the plural is पैसे; it carries no ending at all, so प्रथमा; and as the thing handed over it is कर्मकारक. Four nouns, four roles, one sentence: doer, receiver, place, thing. Say the sentence once more and hear how much structure you were carrying without being told.