तृतीया आणि चतुर्थी
Instrumental and dative

पाठ ३-१० मध्ये तुम्ही म्हणालात — मी पेनाने लिहितो. पाठ ३-११ मध्ये — मी मित्राशी बोलतो. पाठ ३-३ मध्ये — मी आईला भेट दिली. आणि पाठ ४ मध्ये — रामाने आंबा खाल्ला. या चारही वाक्यांतले प्रत्यय आता एका तक्त्यात बसणार आहेत, आणि त्यांतले दोन एकाच विभक्तीचे निघणार आहेत.

You said मी पेनाने लिहितो in lesson 3-10, मी मित्राशी बोलतो in 3-11, मी आईला भेट दिली in 3-3, and रामाने आंबा खाल्ला in level 4. Four endings, learned one at a time because speech needed them. Two of them turn out to be the same case wearing two coats, and one of them turns out to be a different case wearing the same coat as something you already met.

करण म्हणजे हत्यार, साधन किंवा माध्यम — ज्याच्या साहाय्याने कर्ता क्रिया करतो. मी चमच्याने खातो, ती दोरीने बांधते, आम्ही हाताने धरतो. साधन बदलले तरी प्रत्यय तोच राहतो; फक्त सामान्यरूप प्रत्येक शब्दाचे वेगळे असते.

करण is the tool, the means, the thing the doer works through. मी चमच्याने खातो, ती दोरीने बांधते, आम्ही हाताने धरतो. The ending never varies — what varies is the oblique stem in front of it, which is why चमचा gives चमच्या- and हात gives हाता-. Get the stem right and तृतीया takes care of itself.

-ने हा प्रत्यय साधन दाखवतो, तर -शी हा प्रत्यय सोबतीचा माणूस दाखवतो. दोन्ही तृतीयेचेच प्रत्यय आहेत, कारण दोन्हींत क्रिया कोणाच्या तरी द्वारे किंवा कोणाबरोबर घडते.

-ने points at a thing you use, -शी at a person you engage. Both belong to तृतीया, because in both the action is carried out through someone or something rather than landing on it. Note that -शी is not for a person you hand something to — that is the next rule, and mixing the two is the commonest slip here.

हाच तो -ने जो तुम्ही पाठ ४ पासून वापरत आहात. मी आणि तू यांना मात्र -ने लागत नाही — मी आंबा खाल्ला, तू पोळी खाल्ली — पण काम तेच होते.

This is the -ने you have used since level 4, and grammar files it under तृतीया because the doer is treated as the means through which the finished action came about. मी, तू, आम्ही and तुम्ही show no -ने on the surface — मी आंबा खाल्ला — but they behave the same way: the verb still follows the object.

हेच प्रत्ययसाम्य आहे — रूप एक, विभक्ती दोन. मी मुलाला बोलावले इथे मुलगा हा कर्म आहे, म्हणून द्वितीया; मी मुलाला खाऊ दिला इथे मुलगा घेणारा आहे, म्हणून चतुर्थी. रूप बघून नव्हे, तर वाक्यातले काम बघून विभक्तिभेद ठरतो.

This is प्रत्ययसाम्य: one form, two cases. In मी मुलाला बोलावले the boy is what the calling lands on, so द्वितीया. In मी मुलाला खाऊ दिला the boy is the one who receives, so चतुर्थी. Nothing in the shape tells them apart; only the sentence does. That is exactly why the tradition lists eight cases and not six — it is counting jobs, not spellings, and this विभक्तिभेद is the clearest proof.