आठ विभक्ती
The eight cases

प्रथमेपासून संबोधनापर्यंत आठ विभक्ती आणि त्यांचे एकवचनी व अनेकवचनी प्रत्यय.

The canonical list of eight cases with their singular and plural endings, in the order the tradition keeps them.

तुम्हाला हे येतंच · You already know this

मुलाला बोलवा, पेनाने लिहितो, आईचा मुलगा, घरात आहे, मुंबईहून आलो — ही पाचही वाक्ये तुम्ही पाठ ३ मध्ये बोललात. त्यांतले ला, ने, चा, त, हून हे प्रत्यय आज नावानिशी ओळखू.

मुलाला बोलवा, पेनाने लिहितो, आईचा मुलगा, घरात आहे, मुंबईहून आलो — you produced all five in level 3, in the order speech needed them. Every one of those endings has a number and a name in the tradition, and today they line up in the order grammar keeps them: first to eighth, with nothing new to learn except the labels and the plural column.

नियम · The rules

नामाचा किंवा सर्वनामाचा वाक्यातील इतर शब्दांशी असलेला संबंध ज्या प्रत्ययांनी दाखवला जातो त्यांना विभक्तिप्रत्यय म्हणतात, आणि प्रत्यय लागून तयार झालेल्या रूपाला विभक्ती म्हणतात.

नियम १

मुलाला या रूपात 'ला' हा विभक्तिप्रत्यय आहे; मुलगा हे नाम वाक्यातील क्रियेशी कसे जोडले आहे ते तो दाखवतो.

A विभक्तिप्रत्यय is the ending; the विभक्ती is the noun wearing it. The ending is how a Marathi noun announces what job it is doing in the sentence — a job English mostly signals by word order and prepositions.

मराठीत आठ विभक्ती आहेत आणि त्यांचा क्रम ठरलेला आहे — प्रथमा, द्वितीया, तृतीया, चतुर्थी, पंचमी, षष्ठी, सप्तमी आणि संबोधन. पाठ ३ मध्ये उपयोगाच्या क्रमाने शिकलात; हा व्याकरणाचा क्रम आहे.

There are eight, and their order is fixed: प्रथमा, द्वितीया, तृतीया, चतुर्थी, पंचमी, षष्ठी, सप्तमी, संबोधन. Level 3 gave them to you in the order speech needs them; this is the order every Marathi grammar book, dictionary and school exam keeps them in, so it is worth chanting until it is automatic.

प्रत्येक विभक्तीला एकवचनी आणि अनेकवचनी असे वेगवेगळे प्रत्यय आहेत.

नियम २

प्रथमा — प्रत्यय नाही; द्वितीया स, ला, ते / स, ना, ते; तृतीया ने, ए, शी / नी, ही, शी; चतुर्थी स, ला, ते / स, ना, ते; पंचमी ऊन, हून / ऊन, हून; षष्ठी चा, ची, चे / चे, च्या, ची; सप्तमी त, ई, आ / त, ई, आ; संबोधन — / नो.

Learn the table as eight rows of two columns. Only five rows actually differ between the numbers — द्वितीया and चतुर्थी swap -ला for -ना, तृतीया swaps -ने for -नी, षष्ठी reshuffles its three, and संबोधन gains -नो.

द्वितीया आणि चतुर्थी यांचे प्रत्यय अगदी सारखेच आहेत — तरीही परंपरा त्यांची दोन वेगळी नावे ठेवते, कारण त्यांचे अर्थ वेगळे आहेत. मुलाला बोलावले आणि मुलाला भेट दिली ही दोन वेगळी कामे.

Two rows are identical, and that is deliberate: द्वितीया and चतुर्थी share -स / -ला / -ते. The tradition still counts them twice because the meanings differ — मुलाला बोलावले is the one acted on, मुलाला भेट दिली is the one who receives. The ending cannot tell them apart; the sentence can.

विभक्तिप्रत्यय लागण्यापूर्वी नामाचे सामान्यरूप होते; प्रथमेला प्रत्यय नसल्यामुळे तिथे सामान्यरूपही होत नाही.

नियम ३

मुलगा (प्रथमा) पण मुला- + ने = मुलाने (तृतीया). घर (प्रथमा) पण घरा- + त = घरात (सप्तमी).

Every case but the first is built on the oblique stem of the last two lessons. The प्रथमा has no ending, so it has no oblique either — the noun stands in its dictionary shape, which is why a dictionary lists it that way.

संबोधन विभक्तीत एकवचनी रूपाला प्रत्यय नसतो, पण अनेकवचनात 'नो' हा प्रत्यय लागतो.

नियम ४

मित्रा, इकडे ये. मुलांनो, शांत बसा. मुलगा → मुला (संबोधन एकवचन), मुले → मुलांनो (संबोधन अनेकवचन).

The vocative is the case you use to call somebody: मित्रा in the singular, मुलांनो in the plural. The plural -नो sits on the same anusvāra-bearing oblique as every other plural ending.

पायरी पायरीने · Step by step

मुलगा — आठ विभक्तींची एकवचनी रूपे

मुलगा— प्रथमा — प्रत्यय नाही, म्हणून सामान्यरूपही नाही
मुलाला / मुलास— द्वितीया — प्रत्यय ला, स; सामान्यरूप मुला-
मुलाने— तृतीया — प्रत्यय ने
मुलाला / मुलास— चतुर्थी — प्रत्यय ला, स; रूप द्वितीयेसारखेच, अर्थ वेगळा
मुलाहून— पंचमी — प्रत्यय हून
मुलाचा / मुलाची / मुलाचे— षष्ठी — प्रत्यय चा, ची, चे
मुलात— सप्तमी — प्रत्यय त
मुला— संबोधन — हाक मारताना

घर + त → घरांत (अनेकवचनी सप्तमी)

घर— प्रथमा एकवचन — नपुंसकलिंगी, अकारान्त
घरे— अनेकवचन — अकारान्त नपुंसकलिंगी नामाला 'ए'
घरां-— अनेकवचनी सामान्यरूप — अनुस्वारयुक्त
घरांत— सप्तमीचा प्रत्यय 'त' जोडला — गावातील सर्व घरांत वीज आहे

या तक्त्यात एकही नवे रूप नाही. मुलाला, मुलाने, मुलाचा, मुलात — सगळी रूपे तुम्ही आधीच वापरली आहेत. नवे आहे ते फक्त त्यांचे क्रमांक आणि नावे.

Read the eight-step derivation again and check: not one of those forms is new to you. What the table adds is an address for each — a number, a name, and a fixed neighbour on either side — so that the next four lessons can talk about one row at a time.

सराव · Practice

मराठीत विभक्ती किती आहेत?How many cases does Marathi count?

मुलाने या रूपात कोणती विभक्ती आहे?Which case is मुलाने?

षष्ठीचे एकवचनी प्रत्यय — चा, ची आणि ________.The third singular ending of the genitive is ______.

विभक्ती परंपरेच्या क्रमाने लावा.Put the cases in their traditional order.

विभक्ती आणि तिचे एकवचनी प्रत्यय जुळवा.Match each case to its singular endings.

मुलांनो हे रूप कोणत्या विभक्तीचे आहे?Which case is मुलांनो?