पक्षी आणि मासे
Birds and fish

पक्षी आणि मासे यांची नावे, आणि तिन्ही लिंगांचे अनेकवचन एकत्र.

Birds and fish — and the plural, which is where Marathi gender shows most plainly.

ऐका · Listen

तळ्याजवळ
राम —बघा, तळ्यात किती मासे आहेत!
Look, how many fish there are in the lake!
सीता —हो. तो मोठा मासा पांढरा आहे.
Yes. That big fish is white.
राम —आणि झाडावर दोन पोपट आहेत.
And there are two parrots in the tree.
सीता —दोन्ही पोपट हिरवे आहेत. किती सुंदर!
Both parrots are green. How lovely!
राम —तिथे आताच तीन काळे कावळे आले.
Three black crows just came over there.
सीता —आणि त्या चिमण्या अंगणात आल्या.
And those sparrows came into the yard.
राम —आजीच्या घरी दोन कोंबड्या आहेत.
There are two hens at Grandma's house.
सीता —मला पक्षी खूप आवडतात. मासे पण आवडतात.
I like birds a lot. I like fish too.

स्पष्टीकरण · Explanation

अनेकवचनात लिंग स्पष्ट दिसते. मासा → मासे, कावळा → कावळे, कुत्रा → कुत्रे — पुल्लिंगी शब्दाचा शेवटचा -आ जातो आणि -ए येतो. चिमणी → चिमण्या, कोंबडी → कोंबड्या — स्त्रीलिंगी शब्दाचा शेवटचा -ई जातो आणि -या येतो. पाखरू → पाखरे, मांजर → मांजरे, घर → घरे — नपुंसकलिंगी शब्दाला -ए लागते.

One noun tells you nothing about its gender; two nouns tell you everything. Line the three genders up side by side and the pattern is plain. A पुल्लिंगी word ending in -आ swaps it for -ए: मासा → मासे, कावळा → कावळे, कुत्रा → कुत्रे. A स्त्रीलिंगी word ending in -ई swaps it for -या: चिमणी → चिमण्या, कोंबडी → कोंबड्या. A नपुंसकलिंगी word takes -ए: पाखरू → पाखरे, मांजर → मांजरे, घर → घरे. This is why you were asked to learn the gender with every noun from पाठ १-०४ onwards.

काही शब्द अजिबात बदलत नाहीत — पक्षी, पोपट, बैल. एक पक्षी, दहा पक्षी. मग अनेकवचन कुठे दिसते? विशेषणावर आणि क्रियापदावर: दोन हिरवे पोपट आहेत, पक्षी बसतात.

A few words look identical in the singular and the plural: पक्षी, पोपट, बैल, and the masculine words ending in a consonant generally. एक पक्षी, दहा पक्षी. So how do you know? Everything around the noun tells you — the adjective and the verb. एक हिरवा पोपट आहे against दोन हिरवे पोपट आहेत; पक्षी बसतो against पक्षी बसतात. Marathi rarely leaves number to be guessed; it just does not always mark it on the noun.

भूतकाळातही क्रियापद अनेकवचनाबरोबर बदलते: कावळा आला — कावळे आले. चिमणी आली — चिमण्या आल्या. पाखरू आले — पाखरे आली. इथे कुठेही -ने नाही.

The past behaves the same way, and it is a good place to hear the three genders in one breath: कावळा आला · कावळे आले, चिमणी आली · चिमण्या आल्या, पाखरू आले · पाखरे आली. Notice the last pair — a नपुंसकलिंगी plural verb ends in -ई, which is the one shape that catches people out. All of these are intransitive verbs, so there is no -ने anywhere: this is the तो गेला pattern of पाठ ४-०१, not the त्याने वाचले pattern of पाठ ४-०४.

शब्द · Vocabulary

शब्द	Meaning	टीप · Note
पक्षी	bird	पुल्लिंगी; अनेकवचनही पक्षीच
मासा	fish	पुल्लिंगी; अनेकवचन मासे, सामान्यरूप माशा-
कावळा	crow	पुल्लिंगी; अनेकवचन कावळे, सामान्यरूप कावळ्या-
कोंबडी	hen	स्त्रीलिंगी; अनेकवचन कोंबड्या
पोपट	parrot	पुल्लिंगी; अनेकवचनही पोपटच
चिमणी	sparrow	स्त्रीलिंगी; अनेकवचन चिमण्या
पाखरू	little bird, fledgling	नपुंसकलिंगी; अनेकवचन पाखरे

सराव · Practice

एक मासा, दोन ________.One fish, two ____.

अंगणात चार ________ आल्या. (चिमणी)Four sparrows came into the yard.

कोणता शब्द अनेकवचनात बदलत नाही?Which word does not change in the plural?

बरोबर वाक्य कोणते?Which sentence is correct?

वाक्य लावा — झाडावर दोन हिरवे पोपट आहेत.Put the words in order: two green parrots are in the tree.

एकवचन आणि अनेकवचन यांच्या जोड्या लावा.Match singular to plural.

वापरून पाहा · Use it

खिडकीजवळ बसा आणि कोणते पक्षी आले ते बघा. प्रत्येक वेळी दोन वाक्ये म्हणा — एक एकवचनात, एक अनेकवचनात: एक कावळा आला. चार कावळे आले.

Sit by a window for five minutes and count what turns up. Each time, say it twice — once singular, once plural: एक कावळा आला · चार कावळे आले; एक चिमणी आली · चार चिमण्या आल्या. Saying both halves is the whole exercise, because the plural is the only place where the gender of a Marathi noun shows itself without being asked.