घरातले प्राणी
Animals around the house

घरातले आणि अंगणातले प्राणी, आणि -तला / -तली / -तले हे रूप.

Name the animals of a Maharashtrian household, and turn a place into a describing word.

ऐका · Listen

आजोबांच्या घरी
सीता —आजोबा, अंगणातला कुत्रा कोणाचा आहे?
Grandpa, whose is the dog in the yard?
आजोबा —तो आपला आहे. त्याचे नाव मोती.
He is ours. His name is Moti.
सीता —आणि घरातले काळे मांजर?
And the black cat in the house?
आजोबा —ते पण आपलेच आहे. ते दिवसभर झोपते.
That one is ours too. It sleeps all day.
सीता —मागे काय आहे?
What is round the back?
आजोबा —तिथे एक गाय आणि एक बैल आहेत. गाय पांढरी आहे, बैल काळा आहे.
There is a cow and a bullock there. The cow is white, the bullock is black.
सीता —आणि ती मोठी म्हैस कोणाची?
And whose is that big buffalo?
आजोबा —ती शेजारच्या काकांची आहे. तिचे दूध खूप चांगले आहे.
She is the neighbouring uncle's. Her milk is very good.
सीता —त्या दोन शेळ्या पण त्यांच्या का?
Are those two goats theirs as well?
आजोबा —नाही, त्या आपल्याच आहेत. त्या बागेतले गवत खातात.
No, those are ours. They eat the grass in the garden.

स्पष्टीकरण · Explanation

घरात, अंगणात, बागेत — या रूपांच्या शेवटी -ला, -ली, -ले लावा. मग ते विशेषण होते: घरातला कुत्रा, अंगणातली गाय, बागेतले गवत. रूप पुढच्या नामाबरोबर बदलते.

You already know घरात for 'in the house'. Add -ला, -ली or -ले to it and the phrase stops being a place and becomes a describing word standing in front of a noun: घरातला कुत्रा, the dog that is in the house. English needs a whole tail — 'the dog in the house', 'the cat that is inside' — where Marathi just puts one word in front. The ending follows the noun that comes next, never the place: घरातला कुत्रा (पु.), घरातली गाय (स्त्री.), घरातले मांजर (नपुं.).

इथे प्राण्यांची लिंगे लक्षात ठेवा. कुत्रा आणि बैल पुल्लिंगी. गाय, म्हैस आणि शेळी स्त्रीलिंगी. मांजर नपुंसकलिंगी — ते मांजर, काळे मांजर. विशेषणही तसेच बदलते: मोठा कुत्रा, मोठी गाय, मोठे मांजर.

Animal words carry their gender like any other noun, and it is not always the gender of the animal in the field. कुत्रा and बैल are पुल्लिंगी; गाय, म्हैस and शेळी are स्त्रीलिंगी; and मांजर is नपुंसकलिंगी whatever cat you are pointing at — ते मांजर, काळे मांजर. The adjective tells you which is which, so learn each animal inside a small phrase: मोठा कुत्रा, मोठी गाय, मोठे मांजर.

कोणतेही रूप लावताना आधी सामान्यरूप: कुत्रा → कुत्र्या- (कुत्र्याला), मांजर → मांजरा- (मांजराला), गाय → गाई- (गाईला), शेळी → शेळी- (शेळीला). पण म्हैस वेगळी — म्हैस → म्हशी- (म्हशीला, म्हशीचे दूध).

Before any ending at all, the oblique stem, as always: कुत्रा → कुत्र्या- (कुत्र्याला पाणी दे), मांजर → मांजरा- (मांजराला दूध आवडते), गाय → गाई-, शेळी → शेळी-. One of them is worth a second look because it changes its vowel entirely: म्हैस → म्हशी-, so म्हशीला and म्हशीचे दूध, never म्हैसला. The plural is म्हशी too.

शब्द · Vocabulary

शब्द	Meaning	टीप · Note
कुत्रा	dog	पुल्लिंगी; सामान्यरूप कुत्र्या-, अनेकवचन कुत्रे
मांजर	cat	नपुंसकलिंगी; ते मांजर, अनेकवचन मांजरे
गाय	cow	स्त्रीलिंगी; गाईला, अनेकवचन गायी
बैल	bullock, ox	पुल्लिंगी; अनेकवचनही बैलच
म्हैस	buffalo	स्त्रीलिंगी; सामान्यरूप म्हशी- — म्हशीचे दूध
शेळी	goat	स्त्रीलिंगी; अनेकवचन शेळ्या

सराव · Practice

________ मांजर झोपते.The cat in the house sleeps.

________ गाय पांढरी आहे.The cow in the yard is white.

यांपैकी कोणते नाम पुल्लिंगी आहे?Which of these nouns is masculine?

म्हैस या शब्दाचे सामान्यरूप कोणते?What is the oblique stem of म्हैस?

वाक्य लावा — बागेतल्या शेळ्या गवत खातात.Put the words in order: the goats in the garden eat grass.

जोड्या लावा.Match each animal with its English name.

वापरून पाहा · Use it

तुमच्या घराजवळ कोणते प्राणी आहेत ते सांगा. प्रत्येक वाक्यात एक विशेषण आणि एक -तला रूप वापरा — गल्लीतला कुत्रा काळा आहे, घरातले मांजर छोटे आहे.

Name four animals near your own house and give each one a sentence with two moving parts: a -तला phrase to say where it lives and an adjective to say what it is like. गल्लीतला कुत्रा काळा आहे. घरातले मांजर छोटे आहे. Both endings must follow the animal, not the place — say them wrong once on purpose and you will hear how odd it sounds.