आकाश
The sky

आकाश, सूर्य, चंद्र, तारा, ढग आणि वारा यांचे वर्णन करणे.

Describe what is overhead — and meet the fact that Marathi gender is grammatical, not natural.

ऐका · Listen

संध्याकाळी अंगणात
सीता —आजी, चला. अंगणात बसू या.
Grandma, come. Let us sit out in the yard.
आजी —हो. आज आकाश किती सुंदर आहे!
Yes. How beautiful the sky is today!
सीता —सकाळी ते निळे होते, आता ते लाल आहे.
In the morning it was blue; now it is red.
आजी —कारण सूर्य डोंगराच्या मागे गेला.
That is because the sun has gone behind the hill.
सीता —आणि तो पांढरा चंद्र! तो खूप मोठा आहे.
And that white moon! It is very big.
आजी —चंद्राच्या जवळ एक तारा आहे. बघ.
There is one star near the moon. Look.
सीता —आजी, काळे ढग आले. थंड वारा येत आहे.
Grandma, black clouds have come. A cold wind is blowing.
आजी —मग आत जाऊ या. पाऊस पडेल.
Then let us go inside. It is going to rain.

स्पष्टीकरण · Explanation

मराठीत प्रत्येक नामाला लिंग आहे. सूर्य, चंद्र, तारा, ढग, वारा — हे सगळे पुल्लिंगी आहेत. आकाश नपुंसकलिंगी आहे. म्हणून मोठा सूर्य, मोठा तारा, पण मोठे आकाश.

The sun is not a man and the sky is not a child, but Marathi files them under पुल्लिंगी and नपुंसकलिंगी all the same. Gender here is a fact about the word, not about the thing: सूर्य, चंद्र, तारा, ढग and वारा are all पुल्लिंगी, आकाश is नपुंसकलिंगी. You never hear the gender on the noun itself — you hear it on everything standing next to it. मोठा सूर्य, मोठा तारा, but मोठे आकाश.

रंगही तसेच बदलतात. निळे आकाश, काळे ढग, पांढरा चंद्र, थंड वारा. पण लाल कधीच बदलत नाही — लाल सूर्य, लाल आकाश.

The colour words of पाठ ५-३ line up the same way. आकाश is नपुंसकलिंगी, so निळे आकाश and काळे ढग; चंद्र is पुल्लिंगी, so पांढरा चंद्र. And the invariable ones stay invariable: लाल सूर्य, लाल आकाश — लाल never moves, whatever it sits beside. थंड behaves the same: थंड वारा, थंड पाणी.

जागा सांगताना आधी सामान्यरूप, मग -त: आकाश → आकाशा- → आकाशात. तारा आणि वारा यांचे सामान्यरूप ताऱ्या- आणि वाऱ्या- असे होतात — वाऱ्यामुळे झाडाचे पान पडले.

To put something in the sky you need the oblique stem first, exactly as in level 3: आकाश → आकाशा- → आकाशात, आकाशाकडे. Watch the two -आ words, because they change more than you expect — तारा → ताऱ्या- (ताऱ्याकडे बघ) and वारा → वाऱ्या- (वाऱ्यामुळे झाडाचे पान पडले). Say them aloud once each; the ऱ्य is what makes them sound Marathi.

शब्द · Vocabulary

शब्द	Meaning	टीप · Note
आकाश	sky	नपुंसकलिंगी; निळे आकाश, आकाशात
सूर्य	sun	पुल्लिंगी; मोठा सूर्य, सूर्याकडे
चंद्र	moon	पुल्लिंगी; पांढरा चंद्र, चंद्राच्या जवळ
तारा	star	पुल्लिंगी; सामान्यरूप ताऱ्या-, अनेकवचन तारे
ढग	cloud	पुल्लिंगी; अनेकवचनही ढगच — काळे ढग आले
वारा	wind	पुल्लिंगी; सामान्यरूप वाऱ्या- — वाऱ्यामुळे, वाऱ्याने
थंड	cold	विशेषण; हे कधीच बदलत नाही — थंड वारा, थंड पाणी, थंड चहा

सराव · Practice

आकाश ________ आहे.The sky is blue.

यांपैकी कोणते नाम नपुंसकलिंगी आहे?Which of these nouns is neuter?

सकाळी आकाशात ________ आहे आणि रात्री चंद्र आहे.In the morning there is the sun in the sky, and at night the moon.

तारा या शब्दाचे सामान्यरूप कोणते?What is the oblique stem of तारा?

वाक्य लावा — काळे ढग आकाशात आले.Put the words in order: black clouds came into the sky.

जोड्या लावा.Match the pairs.

वापरून पाहा · Use it

आज रात्री बाहेर जा आणि वर बघा. चार वाक्ये मोठ्याने म्हणा — आकाश कसे आहे, चंद्र कसा आहे, ढग आहेत का, वारा थंड आहे का.

Step outside tonight and look up. Say four sentences out loud, one for each thing you can see: what the sky is like, what the moon is like, whether there are clouds, whether the wind is cold. Make the word next to each noun carry its gender — निळे आकाश, मोठा चंद्र, काळे ढग, थंड वारा — and you have described a Maharashtrian evening in Marathi.