समुद्र आणि नदी
Sea and river

समुद्र, नदी, डोंगर, तळे, किनारा — आणि त्यांच्यावर -त, वर, जवळ, पासून.

Landscape words, and the endings and position words that ride on their oblique stem.

ऐका · Listen

कोकणात
अजय —मीरा, तुम्ही सहलीला कुठे गेलात?
Mira, where did you go on your trip?
मीरा —आम्ही कोकणात गेलो. तिथे मोठा समुद्र आहे.
We went to the Konkan. There is a big sea there.
अजय —किनारा कसा आहे?
What is the shore like?
मीरा —किनारा सुंदर आहे. किनाऱ्यावर आम्ही खूप वेळ बसलो.
The shore is beautiful. We sat on the shore for a long time.
अजय —तिथे नदी पण आहे का?
Is there a river there too?
मीरा —हो. डोंगरातून एक नदी येते आणि समुद्रापर्यंत जाते.
Yes. A river comes down out of the hills and runs all the way to the sea.
अजय —तुम्ही डोंगरावर गेलात का?
Did you go up the hill?
मीरा —हो. डोंगरावर एक छोटे तळे आहे. तळ्यात पाणी आहे.
Yes. There is a small lake up on the hill. There is water in the lake.
अजय —वा! मी पण कोकणात जाईन.
Lovely! I will go to the Konkan too.
मीरा —हो, जा. कोकण खूप सुंदर आहे.
Yes, do go. The Konkan is very beautiful.

स्पष्टीकरण · Explanation

जागा सांगायला -त लागते, आणि त्याच्या आधी सामान्यरूप येते — समुद्र → समुद्रात, नदी → नदीत, डोंगर → डोंगरात, जंगल → जंगलात, तळे → तळ्यात, कोकण → कोकणात.

To say where something is, you use the -त you met in पाठ ३-५, and the noun changes shape before it takes the ending: समुद्रात, नदीत, डोंगरात, कोकणात. Two of today's words change more than the others. तळे becomes तळ्या- before anything is added, giving तळ्यात, and किनारा becomes किनाऱ्या-, giving किनाऱ्यावर with the eyelash ऱ. Say them aloud a few times; they are the two that trip people up.

वर, जवळ, पासून, पर्यंत — हे शब्दही त्याच सामान्यरूपावर बसतात: किनाऱ्यावर, डोंगरावर, नदीजवळ, समुद्राजवळ, गावापासून, समुद्रापर्यंत. आणि -त नंतर -ऊन लागते; मग कुठून हे समजते — डोंगरातून, समुद्रातून.

Every position word from level 3 rides on the same oblique stem: किनाऱ्यावर 'on the shore', डोंगरावर 'on the hill', नदीजवळ 'near the river', समुद्रापर्यंत 'as far as the sea', गावापासून 'from the village'. And the -ऊन of पाठ ३-१२ stacks onto the locative to give the place something comes out of: डोंगरातून एक नदी येते. That one sentence is the whole geography of the Konkan in six words.

कोकणात समुद्र आहे, आणि उंच डोंगर पण आहेत. डोंगरातून छोट्या नद्या समुद्रापर्यंत येतात. मुंबई कोकणात आहे.

कोकण is the strip of Maharashtra between the sea and the hills — the Sahyadri range stands to the east, the Arabian Sea to the west, and dozens of short rivers run down the gap between them. Mumbai sits on it, and so do Ratnagiri and Malvan. It is the standing example for this whole lesson because you can name every feature of it with the six words you learned today.

शब्द · Vocabulary

शब्द	Meaning	टीप · Note
समुद्र	sea	पुल्लिंगी; समुद्रात, समुद्रापर्यंत
नदी	river	स्त्रीलिंगी; नदीत, अनेकवचन नद्या
डोंगर	hill, mountain	पुल्लिंगी; डोंगरावर, डोंगरातून
तळे	lake, pond	नपुंसकलिंगी; सामान्यरूप तळ्या- — तळ्यात
किनारा	shore, bank	पुल्लिंगी; सामान्यरूप किनाऱ्या- — किनाऱ्यावर
कोकण	the Konkan	समुद्राजवळचा महाराष्ट्र; कोकणात

सराव · Practice

किनारा + वर = ?Which is correct?

मुले ________ पोहतात.The children swim in the lake.

नदीचे लिंग कोणते?What gender is नदी?

आम्ही ________ गेलो.We went to the Konkan.

वाक्य लावा.Arrange: A river comes out of the hills.

जोड्या लावा.Match the pairs.

वापरून पाहा · Use it

तुमच्या गावाजवळ नदी आहे का? डोंगर आहे का? तळे आहे का? चार वाक्ये सांगा — एकात वर, एकात जवळ, एकात पासून वापरा. नदी गावाजवळ आहे. आम्ही किनाऱ्यावर बसतो.

Is there a river near your town? A hill, a lake, a shore? Say four sentences about the water and the ground around you, and put one ending or position word in each: नदी गावाजवळ आहे, आम्ही किनाऱ्यावर बसतो, डोंगरावर एक छोटे तळे आहे. Before each one, do the two-step out loud — first the oblique stem, then the ending. तळे, तळ्या-, तळ्यात. That pause is where good Marathi is made.