अभ्यासक्रम →Level 4 · काळ आणि अर्थ →पाठ 18
Level 4 · Lesson 18डॉक्टरकडे
At the doctor's
दुखणे सांगणे, औषधाविषयी विचारणे, आणि कडे हे शब्दयोगी अव्यय.
Report what was wrong, ask about the medicine, and learn कडे — 'at somebody's place'.
ऐका · Listen
डॉक्टरकडे भेट
Come in, sit down. Tell me, what happened?
Doctor, last night I had a fever.
And do you have a cough?
Yes. And my head hurts a lot.
All right. You must take this medicine morning and night.
For how many days must I take it?
Three days. And today you must stay right at home.
All right. Even so, will I be able to go to work tomorrow?
Not tomorrow. If the fever goes, then go.
Thank you, Doctor!
स्पष्टीकरण · Explanation
कडे हे शब्दयोगी अव्यय माणसाच्या जागेसाठी येते — डॉक्टरकडे, आजीकडे, मुलाकडे. इतर शब्दयोगी अव्ययांसारखे तेही सामान्यरूपावरच बसते: मुलगा → मुलाकडे, आजी → आजीकडे, मी → माझ्याकडे. आणि माझ्याकडे पैसे आहेत म्हणजे पैसे माझ्याजवळ आहेत.
कडे joins the family of शब्दयोगी अव्यये you met in पाठ ३-१३ आणि ३-१५, and like every one of them it sits on the सामान्यरूप, never on the dictionary form: मुलगा → मुलाकडे, आजी → आजीकडे, मी → माझ्याकडे. Its job is a person's place — डॉक्टरकडे is 'to the doctor's', आजीकडे is 'at Granny's'. It has a second job too, and it is the everyday Marathi way of saying 'have': माझ्याकडे पैसे आहेत, 'I have money on me'.
मराठीत आजार माणसाकडे येतो. ताप मला येतो — मला ताप आला होता. खोकला मात्र असतो — मला खोकला आहे. पण दुखणे वेगळे: तिथे अवयवच मुख्य होतो — माझे डोके दुखते, माझा पाय दुखतो, माझे डोळे दुखतात.
Notice that Marathi does not make you the doer of your own illness. A fever comes to you: मला ताप आला होता — मला in the dative, ताप as the thing that arrived, and आला होता for 'had come', the आला of पाठ ४-०१ with the होता of पाठ ४-०६ behind it. Same with a cough: मला खोकला आहे. But दुखणे works the other way round — the aching part itself is the subject, so it decides the ending: माझे डोके दुखते (नपुं. एकवचन), माझा पाय दुखतो (पु. एकवचन), माझे डोळे दुखतात (पु. अनेकवचन).
पाठ ४-१४ मध्ये -आयला रूप आणि पाहिजे ही जोडी आली होती. डॉक्टरकडे तीच जोडी पुन्हा पुन्हा ऐकू येते: औषध घ्यायला पाहिजे, लवकर झोपायला पाहिजे, घरात थांबायला पाहिजे. घेणे → घ्यायला, करणे → करायला, थांबणे → थांबायला, जाणे → जायला. पाहिजे मात्र कधीच बदलत नाही.
पाठ ४-१४ gave you two ways of saying you must: -आवे with लागणे for a duty pressed on you from outside, and -आयला with पाहिजे for one you feel yourself. A clinic runs almost entirely on the second. Build the -आयला form — घेणे → घ्यायला, करणे → करायला, थांबणे → थांबायला, जाणे → जायला — put पाहिजे after it, and you have exactly the advice a doctor gives: औषध घ्यायला पाहिजे, घरात थांबायला पाहिजे. Nothing agrees with anything here — पाहिजे never changes for gender, number or person — which makes this the most forgiving way to say 'must' in Marathi.
शब्द · Vocabulary
| शब्द | Meaning | टीप · Note |
|---|---|---|
| कडे | at, to (a person's place) | शब्दयोगी अव्यय; सामान्यरूपावर — डॉक्टरकडे, माझ्याकडे |
| ताप | fever | पुल्लिंगी; मला ताप आला |
| दुखणे | to hurt, to ache | the body part is the subject: डोके दुखते, पाय दुखतो |
| औषध | medicine | नपुंसकलिंगी; सामान्यरूप औषधा- |
| खोकला | cough | पुल्लिंगी; मला खोकला आहे |
सराव · Practice
वापरून पाहा · Use it
तुम्ही डॉक्टरकडे गेला आहात असे समजा. चार वाक्ये तयार करा — काल काय झाले, आज काय दुखते, काय घ्यायला पाहिजे, आणि उद्या काय कराल. मोठ्याने म्हणा.
Imagine yourself in the clinic and build four sentences. What happened yesterday (मला ताप आला होता), what hurts today (माझे डोके दुखते), what you have to do (औषध घ्यायला पाहिजे), and what you will do tomorrow (उद्या मी घरातच थांबेन). Say all four out loud in a row. This is one of the few conversations you cannot postpone until your Marathi is better, so it is worth having the sentences ready before you need them.