इथे बसा, जाऊ नका
Do it, don't do it

आज्ञार्थ — तू बस, तुम्ही बसा; आणि मनाई — नकोस, नका.

Give an order two ways, and stop one with नको — never with नाही.

ऐका · Listen

घरी पाहुणे
आई —या, या! आत या. इथे बसा.
Come in, come in. Sit here.
काका —धन्यवाद. तुम्ही पण बसा.
Thank you. You sit too.
आई —राम, जरा काकांना पाणी दे.
Rām, just get uncle some water.
राम —हो, आई.
Yes, Ma.
आई —हळू जा! पळू नकोस.
Go slowly! Don't run.
राम —हे घ्या, काका.
Here you are, uncle.
काका —धन्यवाद, राम. तू पण इथे बस.
Thanks, Rām. You sit here too.
आई —मी पटकन चहा करते. तुम्ही थांबा, जाऊ नका.
I will make tea in a minute. Wait — don't go.
काका —बरे, थांबतो.
All right, I will wait.

स्पष्टीकरण · Explanation

आज्ञा देताना क्रियापदाची दोन रूपे लागतात. तू-रूपासाठी क्रियापदातून -णे काढा, तेवढेच पुरते — बस, ऐक, थांब, कर, बोल, वाच. तुम्ही-रूपासाठी त्याच रूपाला -आ लागतो — बसा, ऐका, थांबा, करा, बोला, वाचा. ये, दे, घे यांची तुम्ही-रूपे थोडी वेगळी — या, द्या, घ्या. जा मात्र दोन्ही ठिकाणी सारखेच — तू जा, तुम्ही जा.

An order has two shapes, and which one you use is a decision about the person in front of you. For a friend or a child (तू) the bare verb stem is the whole order: बस, ऐक, थांब, कर, बोल. For anyone older, unknown or plural (तुम्ही) add -आ: बसा, ऐका, थांबा, करा, बोला. Three everyday verbs bend a little on the way — ये becomes या, दे becomes द्या, घे becomes घ्या — and जा is simply जा for both, तू जा and तुम्ही जा. You met the तुम्ही set already in पाठ २-१५; the तू set is new here.

मनाई करताना नाही हा शब्द चालत नाही. क्रियापदाला -ऊ लावा आणि मग नकोस (तू) किंवा नका (तुम्ही) म्हणा — तू जाऊ नकोस, तुम्ही जाऊ नका, बसू नका, बोलू नका, विसरू नका. तो गेला नाही ही बातमी आहे; तुम्ही जाऊ नका ही मनाई आहे. हेच नको पाठ ४-१० मध्ये चहा नको म्हणताना आले होते.

To stop somebody, नाही is the wrong word. Put -ऊ on the verb and follow it with नकोस for तू, नका for तुम्ही: तू जाऊ नकोस · तुम्ही जाऊ नका · बसू नका · बोलू नका. Hear the difference in the pair तो गेला नाही and तुम्ही जाऊ नका. The first is a report — it did not happen. The second is a hand on the door — it must not happen. नाही denies a fact; नको stops an action, and it is the same नको you used in पाठ ४-१० to refuse a cup of tea.

जरा हा शब्द आज्ञा मऊ करतो — जरा इथे बसा, जरा थांबा, जरा पाणी दे. हळू आणि पटकन क्रियापदाच्या आधी येतात — हळू बोला, पटकन या. ही तिन्ही अव्यये आहेत; लिंगाप्रमाणे किंवा वचनाप्रमाणे बदलत नाहीत.

A bare imperative can land hard. जरा — literally 'a little' — softens it into a request, exactly where English slips in 'just': जरा थांबा, 'just wait a moment'. हळू (slowly, gently) and पटकन (quickly, right away) sit in front of the verb: हळू बोला, पटकन या. All three are अव्यये — frozen words that never change for gender or number, so you learn each of them once and never inflect it.

शब्द · Vocabulary

शब्द	Meaning	टीप · Note
नका	don't	मोठ्या माणसांना मनाई; क्रियापदाच्या -ऊ रूपानंतर — तुम्ही जाऊ नका
नकोस	don't	जवळच्या माणसाला मनाई — तू जाऊ नकोस, पळू नकोस
हळू	slowly, gently	अव्यय; बदलत नाही
पटकन	quickly, at once	अव्यय; क्रियापदाच्या आधी
जरा	just, a little	अव्यय; आज्ञा मऊ करते

सराव · Practice

मित्र जात आहे. त्याला काय म्हणाल?You want to stop a friend from leaving. What do you say?

काकांसाठी कोणते रूप बरोबर?Which form of the verb do you use for your uncle?

तुम्ही इथे बसा, पण पळू ________.Sit here, but do not run.

राम पळत आहे. आई म्हणते — ________ जा!Rām is running. His mother says — go slowly!

वाक्य लावा — a polite request to sit here.Put the words in order.

जोड्या लावा.Match the pairs.

वापरून पाहा · Use it

घरी पाहुणे आले असे समजा. त्यांना चार वाक्ये म्हणा — या, बसा, जरा थांबा, जाऊ नका. मग तीच चार वाक्ये लहान भावासाठी बदला — ये, बस, जरा थांब, जाऊ नकोस.

Imagine a guest at your door and say four sentences out loud: या · बसा · जरा थांबा · जाऊ नका. Now say the same four to a small brother, switching every one to the तू shape: ये · बस · जरा थांब · जाऊ नकोस. Doing the pair back to back is the fastest way to make the two forms automatic, and it trains the more useful habit underneath — choosing the shape of your sentence by looking at who is standing in front of you.