हे पुस्तक नाही
That is not it

नाही समीकरणही नाकारते; त्याचा भूतकाळ नव्हता, नव्हती, नव्हते. नको हा वेगळा शब्द, वेगळे काम.

नाही denies an equation as well, its past is नव्हता / नव्हती / नव्हते, and नको is a different word doing a different job.

ऐका · Listen

माझे पुस्तक कुठे आहे?
सीता —हे माझे पुस्तक नाही.
This is not my book.
राम —मग कोणाचे आहे?
Then whose is it?
सीता —ते भावाचे आहे. माझे पुस्तक टेबलावर होते, पण आता तिथे नाही.
It is my brother's. My book was on the table, but now it is not there.
राम —काल ते खोलीत होते का?
Was it in the room yesterday?
सीता —नाही, काल ते खोलीत नव्हते. आणि ती वही माझी नव्हती.
No, yesterday it was not in the room. And that notebook was not mine.
राम —ही वही घ्या.
Take this notebook.
सीता —नको, धन्यवाद. मी फक्त माझे पुस्तक बघते.
No thank you. I am only looking for my book.
राम —ते पिशवीत आहे का?
Is it in the bag?
सीता —हो! ते पिशवीत होते. धन्यवाद!
Yes! It was in the bag. Thank you!

स्पष्टीकरण · Explanation

नाही फक्त क्रियापद नाकारत नाही — ते समीकरणही नाकारते. तो शिक्षक आहे, तो शिक्षक नाही. हे माझे घर आहे, हे माझे घर नाही. आहे च्या जागी नाही ठेवा, बाकी वाक्य तसेच राहते.

नाही is the negative of आहे in every one of its jobs. Equation: तो शिक्षक आहे becomes तो शिक्षक नाही. Existence: घरी कोणी आहे becomes घरी कोणी नाही. And, as you saw last lesson, a tensed verb: तो आला नाही. In all three you simply swap आहे for नाही and leave the rest of the sentence untouched — nothing agrees, nothing moves.

होता, होती, होते चा नकार म्हणजे नव्हता, नव्हती, नव्हते. तो घरी नव्हता. ती शाळेत नव्हती. ते पुस्तक इथे नव्हते. अनेकवचनात त्या घरी नव्हत्या, ते घरी नव्हते.

In the past, नाही does change shape, because it is standing in for होता. So तो घरी होता has the negative तो घरी नव्हता, ती शाळेत होती gives ती शाळेत नव्हती, and ते पुस्तक इथे होते gives ते पुस्तक इथे नव्हते. The plurals follow: ते घरी नव्हते, त्या घरी नव्हत्या. A woman says मी घरी नव्हते, a man मी घरी नव्हतो — the same choice you made with होते and होतो.

नको आणि नाही हे दोन वेगळे शब्द आहेत, आणि त्यांची कामेही वेगळी. नाही एखादी गोष्ट खरी नाही असे सांगते; नको म्हणजे ती गोष्ट मला नको आहे. कोणी चहा देत आहे — उत्तर नको, धन्यवाद; नाही, धन्यवाद असे म्हणत नाहीत. आणि फक्त म्हणजे केवळ — मला फक्त पाणी.

Do not let English 'no' blur the two. नाही says a statement is untrue; नको refuses something offered. When someone holds out a cup, the Marathi answer is नको, धन्यवाद, never नाही, धन्यवाद. Keep them apart from the start and you will sound right at every tea table in Maharashtra. फक्त, the last word of this lesson, means 'only' and stands directly before the thing it limits: मला फक्त पाणी, तो फक्त एक दिवस थांबला.

शब्द · Vocabulary

शब्द	Meaning	टीप · Note
नव्हता	was not	पुल्लिंगी एकवचन — तो घरी नव्हता
नव्हती	was not	स्त्रीलिंगी एकवचन — ती शाळेत नव्हती; अनेकवचन नव्हत्या
नव्हते	was not, were not	नपुंसकलिंगी एकवचन आणि पुल्लिंगी अनेकवचन
नको	no thanks, not wanted	मागणी नाकारण्यासाठी — मला चहा नको
फक्त	only, just	ज्या शब्दावर जोर, त्याच्या आधी — मला फक्त पाणी

सराव · Practice

काल ती घरी ________.Yesterday she was not at home.

ते पुस्तक काल इथे ________.That book was not here yesterday.

कोणी तुम्हाला चहा देत आहे, पण तुम्हाला चहा नको आहे. काय म्हणाल?Someone is offering you tea and you do not want it. What do you say?

हा माझा भाऊ ________.This is not my brother.

वाक्य लावा — 'This is not my book.'Put the words in order.

जोड्या लावा.Match each word with its job.

वापरून पाहा · Use it

तुमच्या खोलीतल्या तीन वस्तू बघा आणि म्हणा — हे माझे … नाही, ही माझी … नाही, हे माझे … आहे. मग कालचा विचार करा आणि सांगा — काल मी … नव्हतो.

Look around the room and say three sentences about what is not yours: हे माझे … नाही, ही माझी … नाही, and one that is — हे माझे … आहे. Then step back a day: काल मी … नव्हतो or नव्हते, naming a place you were not. Finish by refusing something out loud, नको, धन्यवाद, so the word is in your mouth before somebody offers you tea.