मी आंबा खाल्ला
I ate a mango

भूतकाळात वस्तू असेल तर क्रियापद त्या वस्तूप्रमाणे बदलते.

In the past, a verb with an object follows the object, not the speaker.

ऐका · Listen

काल काय खाल्ले?
सीता —नमस्कार राम! काल तुम्ही काय खाल्ले?
Hello Ram! What did you eat yesterday?
राम —काल मी वरण-भात खाल्ला. आणि एक पोळी खाल्ली.
Yesterday I ate varan-bhaat. And I ate one chapati.
सीता —फळ खाल्ले का?
Did you eat any fruit?
राम —हो. मी एक आंबा खाल्ला.
Yes. I ate a mango.
सीता —आम्ही दुपारी भाजी खाल्ली. रात्री आम्ही फळ खाल्ले.
We ate a vegetable dish in the afternoon. At night we ate fruit.
राम —तुमच्या घरात आंबे आहेत का?
Are there mangoes in your house?
सीता —हो, आमच्या घरात आंबे आहेत. आज तुम्ही एक आंबा खा.
Yes, there are mangoes in our house. Have a mango today.
राम —बरे! धन्यवाद.
All right! Thank you.

स्पष्टीकरण · Explanation

भूतकाळात वाक्यात एखादी वस्तू असेल — काहीतरी खाल्ले, वाचले, लिहिले — तर क्रियापदाचे रूप त्या वस्तूप्रमाणे बदलते, बोलणाऱ्याप्रमाणे नाही. मी आंबा खाल्ला. मी पोळी खाल्ली. मी फळ खाल्ले.

Read those three sentences again and watch what does not change: मी. The same speaker, the same verb, three different endings — and the thing that moved them is the word in the middle. आंबा is पुल्लिंगी, so the verb ends -आ. पोळी is स्त्रीलिंगी, so it ends -ई. फळ is नपुंसकलिंगी, so it ends -ए. In the past, once there is something being eaten or read or written, the verb stops looking at the speaker and starts looking at the thing.

पाठ ४-१ आठवा — मी गेलो, मी गेले. तिथे जाण्यात वस्तू येत नाही, म्हणून क्रियापद माझ्याकडे पाहते. इथे आंबा आहे, म्हणून ते आंब्याकडे पाहते. दोन वेगळी कामे, दोन वेगळे साचे.

Compare with पाठ ४-१. There you said मी गेलो or मी गेले, and the ending told us the speaker's gender, because going has no object for the verb to look at. Here the object walks in and takes over. So a Marathi speaker has two past patterns running side by side: मी गेलो but मी पोळी खाल्ली — and a woman says both of those exactly as a man does the second one. This construction has a proper name in Marathi grammar, and you will be given it in पाठ १०-९; for now let your ear learn it.

खाणे या क्रियापदाचे भूतकाळी रूप नियमाबाहेर आहे — खाल्ला, खाल्ली, खाल्ले. बाकीची बहुतेक क्रियापदे सरळ आहेत: मी पुस्तक वाचले, मी वही वाचली, मी चिठ्ठी लिहिली, मी गाणे ऐकले.

खाणे is irregular: not खाला but खाल्ला, with that ल्ल in the middle. Most other verbs are straightforward — just add ल and the ending the object asks for: मी पुस्तक वाचले (पुस्तक नपुंसकलिंगी), मी वही वाचली (वही स्त्रीलिंगी), मी चिठ्ठी लिहिली, मी गाणे ऐकले. And plurals behave: मी दोन आंबे खाल्ले, मी दोन पोळ्या खाल्ल्या.

शब्द · Vocabulary

शब्द	Meaning	टीप · Note
आंबा	mango	पुल्लिंगी; अनेकवचन आंबे
फळ	fruit	नपुंसकलिंगी; अनेकवचन फळे
खाल्ला	ate (a masculine thing)	खाणे — आंबा खाल्ला, भात खाल्ला
खाल्ली	ate (a feminine thing)	खाणे — पोळी खाल्ली, भाजी खाल्ली
खाल्ले	ate (a neuter thing)	खाणे — नपुंसकलिंगी वस्तूसाठी: फळ खाल्ले

सराव · Practice

मी पोळी ________.I ate a chapati.

मी फळ ________.I ate a fruit.

काल मी एक आंबा ________.Yesterday I ate a mango.

क्रियापदाचे रूप कशाप्रमाणे बदलते?What decides the ending here?

वाक्य लावा — काल मी भाजी खाल्ली.Put the words in order.

जोड्या लावा.Match the pairs.

वापरून पाहा · Use it

कालच्या जेवणाची यादी तीन वाक्यांत सांगा — मी भात खाल्ला, मी भाजी खाल्ली, मी फळ खाल्ले. प्रत्येक वाक्यात वस्तूचे लिंग ओळखा आणि त्याप्रमाणे शेवटचे अक्षर निवडा.

List yesterday's meals in three sentences — one masculine thing, one feminine thing, one neuter thing: मी भात खाल्ला, मी भाजी खाल्ली, मी फळ खाल्ले. Each time, name the gender of the food in your head first and let it choose the ending for you. Do this with real food for a week and you will stop having to think about it.