Level 2 · Lesson 4

जेवण
Eating

मराठी ताटातले पदार्थ — वरण-भात, पोळी, भाजी — आणि दोन नावे जोडणारा आणि.

What is on a Marathi plate, and joining two things with आणि.

ऐका · Listen

दुपारचे जेवण
सीता —राम, दुपारी तुम्ही काय खाता?
Rām, what do you eat at midday?
राम —मी वरण-भात खातो. तुम्ही?
I eat वरण-भात. And you?
सीता —मी पोळी आणि भाजी खाते.
I eat chapati and vegetables.
राम —रात्री तुम्ही काय खाता?
What do you eat at night?
सीता —रात्री आम्ही भात खातो.
At night we eat rice.
राम —जेवण कुठे आहे?
Where is the food?
सीता —जेवण तिथे आहे. भाजी इथे आहे.
The food is over there. The vegetables are here.
राम —वरण, भात, पोळी, भाजी — हे मराठी जेवण!
Dal, rice, chapati, vegetables — that is a Marathi meal!
सीता —हो! गीता संध्याकाळी लवकर जेवण करते.
Yes! Gītā eats her evening meal early.

स्पष्टीकरण · Explanation

वरण आणि भात हे दोन शब्द नेहमी बरोबर येतात, म्हणून त्यांचा एकच शब्द होतो — वरण-भात. वरण म्हणजे डाळ. मी वरण-भात खातो — हे रोजचे वाक्य.

वरण-भात is written with a hyphen because Marathi treats it as one thing: soft yellow dal poured over plain rice, the plate that a Maharashtrian home eats more often than any other. Say it as one word, वरण-भात, the way English says 'fish and chips'. Level 11 will show you that this joining of two equal words is a whole department of Marathi grammar; for now it is simply lunch.

दोन नावे जोडताना मध्ये आणि येते: पोळी आणि भाजी. वरण आणि भात. दोन्ही शब्द जसे आहेत तसेच राहतात, आणि क्रियापद शेवटी एकच येते — मी पोळी आणि भाजी खाते.

To name two things at once, put आणि between them: पोळी आणि भाजी. Nothing else changes — both nouns keep their plain shape, and one verb at the end covers both of them. This is worth noticing, because in a language full of endings it would be easy to expect the joined pair to be marked somehow. It is not.

खाणे या क्रियापदाची रूपे: मी खातो / खाते · तू खातोस / खातेस · तो खातो · ती खाते · आम्ही खातो · तुम्ही खाता · ते खातात. जेवण हे नाम आहे. जेवण करणे म्हणजे पूर्ण जेवण खाणे — गीता जेवण करते. पण एखादा पदार्थ सांगताना खाणे वापरा: मी पोळी खातो.

खाणे follows the pattern you know: खा plus the ending, so मी खातो or मी खाते, तुम्ही खाता, ते खातात. One note about जेवण. It is a noun, नपुंसकलिंगी — the meal as a whole — so जेवण करणे means to have a meal, to sit down and eat it: गीता जेवण करते. When you want to name what is on the plate, use खाणे with the food standing plain in front of it, exactly as तोंड stood in front of धुतो: मी पोळी खातो. Cooking that meal is a different phrase again — स्वयंपाक करणे — and it waits for पाठ २-६.

शब्द · Vocabulary

शब्द	Meaning	टीप · Note
जेवण	meal, food	नपुंसकलिंगी; जेवण तिथे आहे
भात	cooked rice	पुल्लिंगी; रोजच्या जेवणातला भात
वरण	plain dal	नपुंसकलिंगी; वरण-भात ही ठरलेली जोडी
पोळी	chapati, flatbread	स्त्रीलिंगी; अनेकवचन पोळ्या
भाजी	vegetable dish	स्त्रीलिंगी; अनेकवचन भाज्या
खाणे	to eat	मी खातो / मी खाते · तुम्ही खाता · ते खातात

सराव · Practice

मी दुपारी वरण-भात ________.I eat वरण-भात at midday. (said by a woman)

दोन नावे जोडणारा शब्द कोणता?Which word joins two nouns?

वाक्य लावा — ‘Sītā eats chapati and vegetables.’Put the words in order.

वरण-भात म्हणजे काय?What is वरण-भात?

रात्री ते ________ खातात.At night they eat rice.

जोड्या लावा.Match the pairs.

वापरून पाहा · Use it

आजचे तुमचे जेवण तीन वाक्यांत बोला: सकाळी मी … खातो / खाते. दुपारी मी … खातो / खाते. रात्री मी … खातो / खाते. एका वाक्यात दोन पदार्थ आणि या शब्दाने जोडा.

Say what you eat today in three sentences — सकाळी मी … खातो, दुपारी मी … खातो, रात्री मी … खातो — with your own ending, and put two foods joined by आणि into at least one of them. If your food is not on the list, keep its own name and drop it straight into the slot: Marathi lets any bare noun stand there. Then say the same three sentences about somebody at your table.