अभ्यासक्रम →Level 12 · वाक्यरचना →पाठ 2
Level 12 · Lesson 2अर्थावरून वाक्यांचे प्रकार
Sentences sorted by meaning
विधानार्थी, प्रश्नार्थी, उद्गारार्थी आणि आज्ञार्थी वाक्ये, आणि त्यांवर आडवा जाणारा होकार-नकार भेद.
The four sentence types by meaning — statement, question, exclamation, command — and the positive against negative cut that crosses all four.
तुम्हाला हे येतंच · You already know this
चारही प्रकारची वाक्ये तुम्ही बोलण्याच्या पाठांत वापरली आहेत — मी शाळेत जातो, तुम्ही कुठे जाता, किती छान, इथे बसा. आज त्यांना नावे मिळत आहेत, एवढाच फरक.
You have already said all four kinds of sentence, hundreds of times. मी शाळेत जातो was a statement, तुम्ही कुठे जाता a question, किती छान an exclamation, इथे बसा a request. Nothing new is being taught here — the four names simply let you say what you are doing, and, more usefully, let you turn any one of the four into any other on demand, which is what lesson 12-6 will ask of you.
नियम · The rules
वाक्य काय करते आहे हे विचारा — सांगते, विचारते, भावना दाखवते की काम सांगते? उत्तरावरून प्रकार ठरतो. वाक्याच्या शेवटी येणारे चिन्हही मदत करते.
Ask what the sentence is doing, not what it is about. तो शाळेत जातो tells you something; तो कुठे जातो? asks; किती छान! feels; इथे बसा. instructs. The mark at the end is your second clue — a full stop, a question mark, an exclamation mark — but the meaning is the test, because Marathi can ask a question with no question word at all: तू जेवलास का? and तू येशील ना? are both प्रश्नार्थी.
मराठीत प्रश्न विचारताना शब्दांचा क्रम बदलावा लागत नाही. तो शाळेत जातो या वाक्याच्या शेवटी फक्त का जोडा — तो शाळेत जातो का? क्रियापद जागचे हलत नाही.
This is a genuine mercy of Marathi. English rearranges the whole sentence to ask a question — he goes becomes does he go. Marathi adds का at the end and the sentence is otherwise untouched: तो शाळेत जातो का? The tag ना is softer and expects agreement, the way English says isn't it: तुम्ही उद्या याल ना?
हे दोन वेगळे प्रश्न आहेत. पहिला — वाक्य काय करते? दुसरा — ते होकार देते की नकार? म्हणून प्रत्येक वाक्याला दोन नावे लागतात, उदाहरणार्थ नकारार्थी आज्ञार्थी वाक्य.
Keep the two questions apart. The first asks what the sentence does; the second asks whether it affirms or denies. Every sentence therefore gets two labels at once — तो आला नाही is a नकारार्थी विधानार्थी वाक्य, and इथे कचरा टाकू नये is a नकारार्थी आज्ञार्थी वाक्य.
तो घरी नाही · मला चहा नको · तुम्ही इथे बसू नका · खोटे बोलू नये · तो शिक्षक नव्हे. पाच वाक्ये, पाच वेगळी कामे. चुकीचा नकारशब्द वापरला की वाक्य लगेच परके वाटते.
Line them up: तो घरी नाही denies a fact, मला चहा नको declines a thing, तुम्ही इथे बसू नका forbids these people, खोटे बोलू नये forbids everybody, तो शिक्षक नव्हे corrects an identification. Using नाही where Marathi wants नको is the single most audible mistake a learner makes, because मला चहा नाही means the tea does not exist.
पायरी पायरीने · Step by step
- तो शाळेत जातो.— विधानार्थी — नुसते विधान
- तो शाळेत जातो का?— प्रश्नार्थी — शेवटी का. नियम २
- तो कुठे जातो?— प्रश्नार्थी — प्रश्नवाचक शब्द कुठे
- तो किती लवकर शाळेत जातो!— उद्गारार्थी — किती हा उद्गारवाचक शब्द
- तू शाळेत जा.— आज्ञार्थी — आज्ञार्थाचे रूप, पाठ १०-८
- तो घरी आहे. → तो घरी नाही.— अस्तित्व नाकारणे — नाही
- तो शाळेत जातो. → तो शाळेत जात नाही.— क्रियापद नाकारणे — जात या कृदंतापुढे नाही
- मला चहा हवा आहे. → मला चहा नको.— इच्छा नाकारणे — नको
- तुम्ही इथे बसा. → तुम्ही इथे बसू नका.— विशिष्ट व्यक्तीला मनाई — नको या शब्दाचे आज्ञार्थी रूप नका
- गाडी इथे लावावी. → गाडी इथे लावू नये.— सर्वसामान्य मनाई — नये