प्रेम आणि क्षमा
Love and forgiveness

न दिसणारी नामे वाक्याच्या सुरुवातीला, आणि -ता व -पणा हे दोन प्रत्यय.

Abstract nouns as the subject of a sentence, and the -tā and -paṇā suffixes that make them.

ऐका · Listen

भांडण मिटले
आजी —काय रे संदीप, तुम्ही दोघे आज बोलत का नाही?
Sandeep, why aren't the two of you speaking today?
संदीप —अनुजेने माझी वही घेतली आणि परत दिली नाही.
Anuja took my notebook and didn't give it back.
अनुजा —मी विसरले, आजी. संदीप, मला क्षमा कर.
I forgot, Ajji. Sandeep, forgive me.
आजी —बघ, ती स्वतःहून सांगते आहे. आता रागावू नकोस.
Look, she is saying so of her own accord. Don't stay angry now.
संदीप —ठीक आहे. पण पुढच्या वेळी विचारून घे.
All right. But next time ask first.
आजी —शाबास. भांडण एका मिनिटात संपते, पण एकदा गेलेला विश्वास परत येत नाही.
Well done. A quarrel is over in a minute, but trust once lost does not come back.
अनुजा —आजी, पण तुमची माया कधीच कमी होत नाही.
Ajji, but your affection never gets any less.
आजी —अगं, प्रेमाला कारण नसते. आणि आता दोघांनीही थोडा संयम शिकावा.
Child, love needs no reason. And now you two should both learn a little patience.
संदीप —मला आमच्या आजीचा अभिमान वाटतो!
I am proud of our Ajji!

स्पष्टीकरण · Explanation

प्रेम, माया, क्षमा, विश्वास, संयम, अभिमान — ही नामे डोळ्यांना दिसत नाहीत, पण मराठीत ती इतर नामांसारखीच वागतात. त्यांना लिंग असते, त्यांना प्रत्यय लागतात, आणि ती वाक्याच्या सुरुवातीलाही येऊ शकतात — प्रेमाला कारण नसते, आईची माया मोठी असते, विश्वास परत येत नाही.

You cannot point at प्रेम the way you can point at a पुस्तक, but Marathi treats it exactly like any other noun: it has a gender, it takes a सामान्यरूप before an ending, and it can stand at the head of its own sentence. प्रेमाला कारण नसते — love has no reason. आईची माया मोठी असते — a mother's affection is a large thing. विश्वास परत येत नाही — trust does not come back. Once you can put an abstract noun in the subject slot, you can say what you think about life and not only what happened today.

प्रत्येक शब्दाचे क्रियापद ठरलेले असते — प्रेम करणे, क्षमा करणे, विश्वास ठेवणे, संयम ठेवणे, अभिमान वाटणे. ज्याच्यावर प्रेम त्याला -वर लागतो: मी माझ्या गावावर प्रेम करतो. ज्याच्यावर विश्वास त्यालाही -वर: माझा तुमच्यावर विश्वास आहे. ज्याचा अभिमान त्याला -चा: मला मराठीचा अभिमान आहे.

Each of these nouns keeps its own partner verb, and the person or thing it points at keeps its own ending. प्रेम करणे and विश्वास ठेवणे both take -वर on the oblique stem: मी माझ्या गावावर प्रेम करतो, माझा तुमच्यावर विश्वास आहे. अभिमान takes -चा: मला मराठीचा अभिमान आहे. क्षमा करणे is the grown-up cousin of the माफ करा you learned in your first week — same act, higher register. And माया is not quite प्रेम: it is the warm, protective fondness an elder has for a child.

अशी नामे विशेषणापासूनही बनतात, दोन प्रत्यय लावून. संस्कृतमधून आलेल्या विशेषणांना -ता — नम्र → नम्रता, स्वच्छ → स्वच्छता, समान → समानता; ही सगळी स्त्रीलिंगी. रोजच्या मराठी विशेषणांना -पणा — मोठा → मोठेपणा, शहाणा → शहाणपणा, आळशी → आळशीपणा; ही पुल्लिंगी. प्रामाणिक हा संस्कृत शब्द मराठीने इतका आपला मानला की त्यालाही -पणा लागतो — प्रामाणिकपणा. चांगला → चांगुलपणा, इथे शब्द थोडा बदलतो.

Marathi also builds these nouns to order, out of adjectives, with two suffixes. -ता goes on words that came in from Sanskrit — नम्र gives नम्रता, स्वच्छ gives स्वच्छता, समान gives समानता — and every -ता noun is स्त्रीलिंगी. -पणा goes on everyday Marathi adjectives — मोठा gives मोठेपणा, शहाणा gives शहाणपणा, आळशी gives आळशीपणा — and every -पणा noun is पुल्लिंगी — including प्रामाणिकपणा, because Marathi has taken प्रामाणिक so completely into daily speech that it no longer feels borrowed. Two more things to note: चांगला changes shape to चांगुलपणा, and शहाणपण (नपुंसकलिंगी), which you met in the proverbs lesson, lives happily alongside शहाणपणा.

शब्द · Vocabulary

शब्द	Meaning	टीप · Note
प्रेम	love	नपुंसकलिंगी; प्रेम करणे, आणि ज्याच्यावर प्रेम त्याला -वर
माया	tender affection	स्त्रीलिंगी; मोठ्याने लहानावर केलेले प्रेम — आईची माया
क्षमा	forgiveness	स्त्रीलिंगी; क्षमा करणे — माफ करा याचे मोठे रूप
विश्वास	trust	पुल्लिंगी; विश्वास ठेवणे — माझा तुमच्यावर विश्वास आहे
संयम	self-control, patience	पुल्लिंगी; संयम ठेवणे, संयम राखणे
अभिमान	pride (the good kind)	पुल्लिंगी; अभिमान वाटणे — मला मराठीचा अभिमान आहे
नम्रता	humility	स्त्रीलिंगी; नम्र + -ता
मोठेपणा	greatness, magnanimity	पुल्लिंगी; मोठा + -पणा

सराव · Practice

बरोबर वाक्य निवडा.Choose the correct sentence.

नम्र या विशेषणापासून बनलेले नाम — ________.The noun made from नम्र.

मोठा या विशेषणापासून बनलेले नाम — ________.The noun made from मोठा.

बरोबर रूप निवडा — आईची माया खूप ________ असते.Choose the right form.

वाक्य लावा — मला माझ्या भाषेचा अभिमान आहे.Arrange: I am proud of my language.

नाम आणि त्याचे क्रियापद जोडा.Match each noun with the verb it goes with.

वापरून पाहा · Use it

तीन वाक्ये लिहा — एक माणसाबद्दल, एक गोष्टीबद्दल, एक स्वतःबद्दल: मी … वर प्रेम करतो, माझा … वर विश्वास आहे, मला … चा अभिमान आहे. मग एक विशेषण घ्या आणि त्याचे -ता किंवा -पणा वाले नाम बनवा.

Write three sentences — one about a person, one about a thing, one about yourself: मी … वर प्रेम करतो / करते, माझा … वर विश्वास आहे, मला … चा अभिमान आहे. Check that each noun sits on its correct सामान्यरूप before the ending. Then take any adjective you know and build its abstract noun: is it a Sanskrit word wanting -ता, or an everyday Marathi one wanting -पणा? Guessing wrong is how you find out which words the language feels as its own.